Monday 18th March 2019
x-pressed | an open journal
July 8, 2015
July 8, 2015

ΕΛΛΑΔΑ: Γιατί επικράτησε το ΝΑΙ στα Εξάρχεια; Κάποιες σκέψεις πάνω στους αστικούς μύθους.

Author: Viola Vertigo Translator: Anna Papoutsi
Source: Atene Calling  Category: Letters from home
This article is also available in: enit
ΕΛΛΑΔΑ: Γιατί επικράτησε το ΝΑΙ στα Εξάρχεια; Κάποιες  σκέψεις πάνω στους αστικούς μύθους.
«Μέσα στον ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ανεστραμμένο κόσμο, η αλήθεια είναι μια στιγμή του ψεύτικου»

Κάποιος πολύ σοφότερος από εμένα έχει πει ότι «μέσα στον ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ανεστραμμένο κόσμο, η αλήθεια είναι μια στιγμή του ψεύτικου». Αυτή η τόσο αινιγματική αλλά και τόσο διαφωτιστική φράση, είναι ενδεικτική του πώς ο διεθνής τύπος, και ιδιαίτερα ο ιταλικός, μιλούν για την ελληνική πρωτεύουσα την επαύριο του δημοψηφίσματος.

Θα ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρον να αναλύσει κανείς το πώς η αφήγηση της αντιπαράθεσης του ΝΑΙ / ΟΧΙ τις ημέρες πριν το δημοψήφισμα, κατασκεύασε στην πραγματικότητα τις συνθήκες που έφεραν τους Έλληνες αντιμέτωπους με μια ταξική επιλογή: είτε με το καθεστώς που κυβέρνησε την χώρα από την αποκατάσταση της δημοκρατίας και μετά, που αποτελείται από εφοπλιστές, αριστοκράτες, γόνους πλούσιων οικογενειών και νεόπλουτους της βιομηχανίας τους θεάματος, είτε εναντίον αυτού του καθεστώτος. Επιφυλάσσομαι να αναλύσω αυτήν τη διαμάχη αλλού, παραθέτοντας εδώ, εν είδη σχολίου, τον χάρτη της αστικής ζώνης της Αθήνας που δείχνει τους δήμους όπου κέρδισε το ΟΧΙ και τους δήμους όπου κέρδισε το ΝΑΙ.

11665361_10152994489242636_4074380935026583688_n

Επομένως, δεν ενδιαφέρει τόσο η γεωγραφική έκταση της νίκης του ΟΧΙ, όσο η τοποθεσία των προπύργιων του ΝΑΙ: τα βόρεια προάστια και οι πλούσιες γειτονιές της παραλιακής. Οι περιοχές αυτές πληρούν δύο πληθυσμιακά κριτήρια: από τη μία, πρόκειται για περιοχές που ήταν κάποτε μικρά χωριά, όπου πολλές πλούσιες αθηναϊκές οικογένειες είχαν τα εξοχικά τους (μιλάμε για την περίοδο από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι τη δεκαετία του ’50, όταν, με την τελική εκδίωξη των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, οι οποίοι προστέθηκαν στον αριθμό των προσφύγων από την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923, η ανθρωπογεωγραφία της πόλης άρχισε να αλλάζει σημαντικά). Από την άλλη, είναι οι διάφορες περιοχές που προέκυψαν από πρόσφατες δημογραφικές τάσεις και κυρίως από τον «εκσυγχρονισμό» του δεύτερου μισού της δεκαετίας του ’90. Η περιήγηση σε αυτές τις περιοχές, για όσους γνωρίζουν την αστική διάσταση της Αθήνας, είναι αποπροσανατολιστική. Όλα τα κτίρια είναι καινούρια, με πάρκα και πλατείες αρχιτεκτονικά σχεδιασμένα έτσι ώστε το δημόσιο πράσινο να περιβάλει γεωμετρικά και τακτοποιημένα τις πολυκατοικίες: όλες οι πολυκατοικίες είναι εφοδιασμένες με κήπο, ευρύχωρες βεράντες και μοντέρνες λεπτομέρειες και υλικά. Οι εμπορικοί χώροι αυτών των περιοχών, παρόλο που είναι συγκεντρωμένοι γύρω από πλατείες και τόπους συνάντησης, είναι δομημένα, ως επί το πλείστον, σε εμπορικά κέντρα, και συνδέονται μεταξύ τους με μεγάλους δρόμους ή μικρούς πεζόδρομους.

Η γενική εντύπωση είναι σαν να εισέρχεται κανείς στον κόσμο της μπάρμπι. Αυτές είναι οι δύο περιπτώσεις περιοχών στις οποίες έχουν μεταφερθεί οι παλιές αθηναϊκές οικογένειες, οι παλιοί Αθηναίοι, οι οποίοι εγκατέλειψαν το χαοτικό λαβύρινθο του κέντρου, που πνίγεται από την κυκλοφοριακή συμφόρηση και την πυκνότητα του πολύ-πολιτισμικού πλέον πληθυσμού. Από τη δεκαετία του ’90 και μέχρι λίγο πριν τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004, αυτές οι γειτονιές κατοικούνται από διαφόρων ειδών Αθηναίων με οικονομική επιφάνεια: από «γόνους πλούσιων οικογενειών» και νεόπλουτους, μέχρι κανονικές μεσοαστικές οικογένειες που κουράστηκαν να ζουν στο χάος της πόλης και επιθυμούν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους σε ένα λιγότερο ασφυκτικό περιβάλλον, και νεαρούς start-up επιχειρηματίες.

Αυτό που πρέπει να επισημανθεί σε σχέση με αυτήν τη δημογραφική μεταβολή είναι ότι πολύ λίγοι Αθηναίοι είναι πραγματικά από την Αθήνα, αλλά αντίθετα προέρχονται από την επαρχία· παρομοίως, οι κάτοικοι των βορείων προαστίων και της παραλιακής επίσης δεν είναι από εκεί. Επιπλέον, και δεδομένης της γραφειοκρατίας που ενέχει η αλλαγή κατοικίας, η διεύθυνση μόνιμης διαμονής σπάνια συμπίπτει με εκείνη της πραγματικής κατοικίας, η οποία συνδέεται σαφώς με την εκλογική περιφέρεια. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Σημαίνει ότι, πέρα από τις κατοικημένες περιοχές που αναφέρονται παραπάνω, η «Α’ Αθηνών», δηλαδή το κέντρο, είναι η εκλογική περιφέρεια των παλιών αθηναϊκών οικογενειών, ενώ οι νέοι κάτοικοι πρέπει να πάνε για να ψηφίσουν στην καλύτερη περίπτωση στην περιοχή καταγωγής τους εντός Αθηνών ή συχνά στην πόλη που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν.

Η διάσταση αυτή, η οποία μπορεί να μας φαίνεται άβολη, αποτελεί πολλές φορές τον κανόνα για τους Έλληνες, πολλοί από τους οποίους στην πραγματικότητα, δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να κάνουν το ταξίδι στην εκλογική τους περιφέρεια για να ψηφίσουν σε αυτό το δημοψήφισμα.

Αυτή η μακριά εισαγωγή με βοηθάει να θέσω ένα ακανθώδες ζήτημα που μας φέρνει απευθείας στον πυρήνα της ρήσης του Ντεμπόρ με την οποία ξεκίνησα: «μέσα στον ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ανεστραμμένο κόσμο, η αλήθεια είναι μια στιγμή του ψεύτικου». Σε άρθρο της 7ης Ιουνίου, ο Ettore Livini, απεσταλμένος της ιταλικής εφημερίδα La Repubblica, μιλάει για τα Εξάρχεια. Σε λίγες μόνο γραμμές, και σε στυλ ταμπλόιντ, βοηθούμενος από μια φωτογραφία των οδοφραγμάτων από φλεγόμενους κάδους και νεαρούς «κουκουλοφόρους», αναλύει την επικράτηση του ΝΑΙ στη γειτονιά. Τι καταπληκτικό μέρος είναι αυτό, θα πουν πολλοί, που από τη μία δεν μπορείς να πας στο μανάβικο χωρίς να κινδυνεύουν να πάρουν φωτιά τα μαλλιά σου από τις μολότοφ των «νεαρών με τις κουκούλες της πλατείας», και από την άλλη εκεί βρίσκονται και τα προπύργια της ενωμένης Ευρώπης, της Ελλάδας του ευρώ, καλά κρυμμένα σε «σπίτια με φυτά και κήπους», «σχεδόν chic» που «κοστίζουν λίγο και είναι όμορφα».

Στο άρθρο αναφέρονται και διάφοροι έκπληκτοι αναλυτές και κοινωνιολόγοι που σκίζουν τα ρούχα τους προσπαθώντας να κατανοήσουν αυτό το 57,1% του ΝΑΙ, για να ενημερωθούμε μετά από τους κτηματομεσίτες για τον υφέρποντα εξευγενισμό της γειτονιάς.

Από το άρθρο λοιπόν συμπεραίνουμε ότι στα Εξάρχεια κέρδισε το ΝΑΙ επειδή: (α) υπάρχει ένα μυστικό μέτωπο από hipsters και start-uppers που σιγά-σιγά επιβάλλονται στην περιοχή, (β) οι «αναρχικοί», το μόνο δημοσιογραφικά ενδιαφέρον στοιχείο αυτής της κατά τα άλλα ξεχασμένης από τον Τύπο γειτονιάς, δεν ψηφίζουν.

Ας προσπαθήσουμε εν τω μεταξύ, με λίγη κοινή λογική, να διακρίνουμε την αλήθεια από το ψέμα.

Πρώτον, έχουμε ήδη εξηγήσει ποιοι ψηφίζουν στην Α’ Αθήνας οπού ανήκουν και τα Εξάρχεια. Δεν θα σταθώ περισσότερο.

Δεύτερον, υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι πολλά στοιχεία του ελληνικού αντιεξουσιαστικού χώρου (προφανώς όχι όλοι) τάχθηκαν ανοιχτά υπέρ του ΟΧΙ στο δημοψήφισμα, παρόλο που σταθερά και με συνέπεια προκύπτει από τα κείμενά τους ότι δεν υπάρχει καμία εμπιστοσύνη σε αυτό ως εργαλείο για την κοινωνική αλλαγή. Είναι εξαιρετικά εύκολο να κατανοήσουμε τη θέση ατόμων από τον αντιεξουσιαστικό χώρο που αποφάσισαν να ψηφίσουν ΟΧΙ: έχει να κάνει κυρίως με την αντίθεση τους στο καθεστώς που στήριξε το ΝΑΙ. Το να μην το καταλαβαίνει κανείς αυτό είναι κοντόφθαλμο και κάνει τους λεγόμενους «αναρχικούς» να μοιάζουν με καρικατούρες, δημιουργώντας μια σημαντική έλλειψη στην επικοινωνία του πραγματικού.

Ένα άλλο πολύ σημαντικό σημείο, που το συγκεκριμένο άρθρο απλώς «το πετάει», είναι οι διαδικασίες εξευγενισμού του κέντρου της Αθήνας. Εδώ και αρκετά χρόνια, παρά την κρίση και τη λιτότητα, επικρέμεται πάνω από το κέντρο της ελληνικής πρωτεύουσας ένα μεγάλο και ακριβό έργο αστικού εξευγενισμού το οποίο, προφανώς, δεν εξαιρεί τα Εξάρχεια. Οι λόγοι είναι προφανείς: η κανονικοποίηση μιας «ασταθούς» γειτονιάς που έχει το πλεονέκτημα να βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, ανάμεσα στο Αρχαιολογικό Μουσείο και στην αριστοκρατική περιοχή του Κολωνακίου. Με ένα μόνο χτύπημα, από τη μία, δημιουργείται μια χρησιμοποιήσιμη περιοχή στην οποία «τα σπίτια είναι φθηνά και όμορφα (αν και πολλά απαιτούν εκτεταμένες ανακαινίσεις) και η οποία είναι στην ουσία σχεδόν chic» και, από την άλλη, απομακρύνεται ένα στοιχείο ενοχλητικό για την καθιερωμένη τάξη. Όχι, δεν μιλάω για τις συγκρούσεις τα σαββατόβραδα, ούτε στο ενοχοποιημένο αντι-συστημικό γκράφιτι που συσσωρεύεται στην –κατά τη γνώμη μου ωραία– ακαταστασία των τοίχων της περιοχής.

Μιλώντας για τα Εξάρχεια με αυτόν τον τρόπο, ευθυγραμμισμένοι με το χωρικό στερεότυπο που αναπαράγει τον λόγο όσων θα θέλουν την ομαλοποίηση – οι υποστηρικτές του ΝΑΙ στην Ευρώπη. Αυτή η αποκρυσταλλωμένη και απλοποιημένη αφήγηση για τα Εξάρχεια απλά δεν υπάρχει. Είναι απλά μια ρητορεία του κ. Livini, δεν έχει καμία σχέση με τη συγκεκριμένη ιστορική πραγματικότητα που έχει τις ρίζες της στην αντίσταση κατά του φασισμού και, παλιότερα, στην πρωτοπορία των φοιτητικών κινημάτων του 19ου αιώνα, που διατρέχει όλη την αστική ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας. Τα Εξάρχεια είναι μία χωρική κληρονομιά όπου δεν χρειάζεται να έχει κανείς τη μόνιμη κατοικία του, αλλά αποτελεί το σπίτι στην καθημερινή πρακτική χρήση του χώρου, ενός διαφορετικού σχεδίου ζωής, διαφορετικού από το ηγεμονικό. Αυτά είναι τα Εξάρχεια, που τόσο συχνά παρουσιάζονται σαν ατραξιόν με καμένους κάδους. Είναι τα ίδια Εξάρχεια, με τη φυσιολογική ζωή, την καθόλου θεαματική, που αποτελείται από το σχολείο, τον πρωινό καφέ, τη δουλειά… που αποτελείται από αρρώστια, αγάπη, από θάνατο.

Η κατανόηση αυτής ρητορικής κατασκευής και η αποσύνθεση των στερεοτύπων που περιβάλλουν αυτό το μέρος είναι καθήκον όλων όσων το αγαπούν και θέλουν να το προστατέψουν αδιάκριτα βλέμματα, χέρια και πένες.

—–

Σημείωση: οι φράσεις σε εισαγωγικά είναι παρμένες από το άρθρο του Livini

Countries:
Tags:

This article is also available in:

Translate this in your language

Like this Article? Share it!

Leave A Response