Monday 28th May 2018
x-pressed | an open journal
April 7, 2014
April 7, 2014

Η αβάσταχτη ελαφρότητα των μεταναστευτικών πολιτικών στην Ευρώπη

Author: Vera Pinheiro Translator: Eleni Nicolaou
Categories: Borders, On the crisis
This article is also available in: enesfrpt-pt
Η αβάσταχτη ελαφρότητα των μεταναστευτικών πολιτικών στην Ευρώπη

Η “χρυσή” άδεια παραμονής προσφέρεται σε όποιον είναι πρόθυμος να φέρει χρήματα από το εξωτερικό και να τα επενδύσει στη μικρή, φτωχή και, πληττόμενη από την κρίση, Πορτογαλία· στη χώρα των 10.000.000 ανθρώπων, στην οποία περισσότεροι από 5.000 είναι πλέον επίσημα άστεγοι. Και αν νομίζετε ότι αυτό συμβαίνει μόνο στη μακρινή νοτιοδυτική Ευρώπη, ξανασκεφτείτε το. Στις Βρυξέλλες μόλις θεσπίστηκε η βίζα διάρκειας ενός έτους για τουρίστες, καλλιτέχνες, ερευνητές και φοιτητές. Η ίδια Ευρώπη, όπου, μεταξύ 2000 και 2013, έχασαν τη ζωή τους πάνω από 23.000 μετανάστες. Τέσσερις φαινομενικά άσχετες μεταξύ τους ειδήσεις που με έκαναν να σκεφτώ την κατεύθυνση των σημερινών ευρωπαϊκών πολιτικών μετανάστευσης.

Η Πορτογαλία ακολουθεί το ελληνικό και ισπανικό δόγμα

Είδηση την περασμένη Δευτέρα 31 Μαρτίου στα πορτογαλικά ταμπλόιντ: πάνω από 5.000 άνθρωποι είναι σήμερα άστεγοι στην Πορτογαλία. Σύμφωνα με το εθνικό ίδρυμα κοινωνικής ασφάλισης, το 2013, τουλάχιστον 4.420 άνθρωποι ζούσαν ήδη σε δημόσιους κήπους, σταθμούς του μετρό, σταθμούς λεωφορείων, χώρους στάθμευσης, πεζοδρόμια ή κάτω από γέφυρες. Ωστόσο, ο αριθμός αυτός δεν λαμβάνει υπόψη όσους αναζήτησαν καταφύγιο σε εγκαταλελειμμένα κτήρια ή ήταν άστεγοι στην αστική περιοχή της Λισαβόνας, όπου ο Ιερός Οίκος του Ελέους έχει αναλάβει δράση. Μόνο εδώ, 800 εθελοντές βρήκαν στον δρόμο 509 άτομα σε ένα σύνολο 852 αστέγων στις 12 Δεκεμβρίου του περασμένου έτους. Αυτός ο αριθμός εκτιμάται ότι έχει διπλασιαστεί ή τριπλασιαστεί τα τελευταία 2 χρόνια, ακολουθώντας έτσι την τάση που ήδη παρατηρείται στην Ελλάδα και στην Ισπανία. Και οι ομοιότητες δεν σταματούν εδώ, κάθε άλλο. Στην Πορτογαλία, περίπου τα 2.000.000 από τα 10.000.000 πολιτών ζουν με λιγότερα από 409 € το μήνα. Περισσότεροι από τους μισούς άνεργους δεν λαμβάνουν καμία βοήθεια από το κράτος. Τα νούμερα, που δημοσιοποιήθηκαν πρόσφατα από το Εθνικό Ινστιτούτο Στατιστικής, δεν ψεύδονται ο αριθμός των φτωχών αυξάνεται. Ενώ η πλειονότητα γίνεται όλο και φτωχότερη, η μειονότητα των πλουσίων ευημερεί όλο και περισσότερο.

Εν τω μεταξύ, δημοσιοποιήθηκε αυτή την εβδομάδα, το νέο πρόγραμμα προσαρμογής. Ανακοινώθηκαν επιπρόσθετες περικοπές στις συντάξεις και στους μισθούς του δημοσίου. Ως συνήθως. Τώρα, η πραγματική καινοτομία προέρχεται από τον αναπληρωτή πρωθυπουργό μας, τον Πάουλο Πόρτας. Τα τελευταία δύο χρόνια, περίπου 85.000 άνθρωποι κρίθηκαν ακατάλληλοι για παροχή βοήθειας από το κράτος, επειδή, σύμφωνα με τον ίδιο, είχαν πάνω από 100.000 € στους τραπεζικούς λογαριασμούς τους. Είτε ξέρει κάτι που δεν ξέρουμε είτε απλά είναι ένας πολύ καλός ψεύτης. Είτε έτσι είτε αλλιώς, ένα είναι σίγουρο, ότι δεν αναφερόταν για παράδειγμα στον Χόρχε Γκονσάλβες, ιδρυτή της Πορτογαλικής Εμπορικής Τράπεζας (BCP ή Banco Comercial Português).

Η BCP, που ιδρύθηκε το 1985, ήταν η πρώτη ιδιωτική τράπεζα στη δημοκρατική Πορτογαλία. Έχοντας σχεδόν 4,3 εκατομμύρια πελάτες σε όλο τον κόσμο και κέρδη 201 εκατομμύρια € το 2008, αξιολογήθηκε ως η μεγαλύτερη ιδιωτική τράπεζα της χώρας. Εξασφάλισε, επίσης στον πρόεδρο και στον διευθύνοντα σύμβουλό της έναν μισθό της τάξης των 400.000 € το μήνα, 5 αυτοκίνητα, 2 σωφέρ, 40 σωματοφύλακες, και ένα ιδιωτικό αεροπλάνο για να ταξιδεύει με τη σύζυγό του… Μια ζωή γεμάτη θυσίες, για τις οποίες παίρνει, σήμερα, μόνο 170.000 € μηνιαία σύνταξη. Γιατί; Διότι το 2012, μετά την πτώχευση, η BCP χρειάστηκε 3 εκατομμύρια € για να διασωθεί. Και που τα βρήκε; Από την παντοδύναμη πορτογαλική κυβέρνηση με επικεφαλής τον Πέδρο Πάσος Κοέλιο. Από πού προήλθαν αυτά τα χρήματα, δεδομένου ότι ήμασταν ήδη τότε στη μέση της ευρωπαϊκής κρίσης δημοσίου χρέους; Μα από το πακέτο διάσωσης της ΕΕ και του ΔΝΤ, φυσικά! Και το καλύτερο; Μόλις παραγράφηκε το πρόστιμο του 1.000.000 € που είχε επιβάλει η Τράπεζα της Πορτογαλίας στον Χόρχε Γκονσάλβες, καθώς και μια παλιότερη δικαστική απόφαση που του απαγόρευε να ασκήσει ξανά εκτελεστικές εξουσίες. Όπως λέει μια παλιά πορτογαλική παροιμία, “στους τυφλούς βασιλεύει ο μονόφθαλμος”.

Ευρωπαϊκή ιθαγένεια προς πώληση;

Δεύτερη είδηση της εβδομάδας: ένας Κινέζος, κάτοχος της χρυσής πορτογαλικής άδειας παραμονής, συνελήφθη διότι κατηγορήθηκε για φορολογική απάτη στην πατρίδα του. Οι χρυσές άδειες παραμονής, που θεσπίστηκαν αρχικά για να προσελκύσουν κεφάλαια από το εξωτερικό στην περίοδο της κρίσης, αμφισβητούνται πλέον έντονα στην Πορτογαλία. Γιατί; Επειδή μπορεί να τις αποκτήσει κανείς απλά: (α) με την αγορά κάποιου ακινήτου αξίας τουλάχιστον 500.000 €, (β) με τη μεταφορά κεφαλαίων τουλάχιστον 1 εκατομμυρίου € προς επένδυση σε οποιοδήποτε είδος επιχείρησης ή εταιρείας, ή (γ) με τη δημιουργία τουλάχιστον 10 μόνιμων θέσεων εργασίας. Όποια και αν είναι η επένδυση, θα πρέπει να επιζήσει για τουλάχιστον 5 χρόνια μετά τη χορήγηση της άδειας. Η άδεια παραμονής χορηγείται, την πρώτη φορά, για ένα έτος, που ανανεώνεται, στη συνέχεια, για διαδοχικές περιόδους δύο ετών. Οι κάτοχοι μπορούν επίσης να ζητήσουν οικογενειακή επανένωση, να αποκτήσουν μόνιμη άδεια παραμονής καθώς και την πορτογαλική υπηκοότητα. Τελευταίο, αλλά όχι λιγότερο σημαντικό, όλα αυτά προσφέρουν πρόσβαση στη ζώνη Σένγκεν. Και αυτός είναι ο λόγος που οι χρυσές άδειες της Πορτογαλίας είναι τώρα επισήμως “Το καλύτερο σύστημα βίζας για επενδυτές στην Ευρώπη”. Όλη η ιστορία: (http://goldenresidencepermit.com/).

Η πρώτη χρυσή άδεια εκδόθηκε τον Οκτώβριο του 2012 απευθείας δια χειρός του σημερινού αναπληρωτή πρωθυπουργού, Πάουλο Πόρτας, στον Muthu Nesamanimaram, έναν Ινδό επιχειρηματία που δημιούργησε πάνω από 800 θέσεις εργασίας, υποσχόμενος 600 επιπλέον, σε πορτογαλικά ξενοδοχεία και οινοποιεία. Η Κίνα, όμως, φαίνεται να είναι η κατεξοχήν θαυμάστριά μας. Μέχρι τις 24 Μαρτίου του τρέχοντος έτους, 612 από ένα σύνολο 772 (δηλαδή 79%) χρυσών αδειών δόθηκαν μόνο σε Κινέζους (και αυτή τη στιγμή εκκρεμούν άλλες 400), π.χ. σε εκατομμυριούχους όπως ο Xiadong Wang, ο οποίος απλά αγόρασε ένα πολυτελές σπίτι στο Κασκάις, και για τον οποίο αποδείχθηκε ότι τον αναζητεί η Ιντερπόλ. Η σύλληψή του, την περασμένη βδομάδα, άνοιξε εκ νέου τη συζήτηση για τη νομιμότητα των αδειών αυτών. Η αντιπολίτευση δηλώνει ότι οι χρυσές άδειες θα μετατρέψουν τη χώρα σε ένα τέλειο παράδεισο για απάτες. Ο δημοσιογράφος Ενρίκε Μοντέιρο προσθέτει ότι η χρυσή άδεια είναι “ειδεχθής και ανήθικη”: “Χρυσές άδειες για όσους έχουν χρήματα; Λαμπρά! Ας προσκαλέσουμε τότε και εμπόρους ναρκωτικών, που κολυμπούν στα εκατομμύρια και που σίγουρα θα μας βοηθήσουν να βγούμε από αυτή την κρίση την οικονομική, φυσικά! Γιατί από την ηθική κρίση την ίδια που προκάλεσε και την οικονομική σίγουρα δεν πρόκειται να βγούμε”.

Μια σύγχρονη εκδοχή της “φυσικής επιλογής” του Δαρβίνου, με βάση τον καπιταλισμό

Εν τω μεταξύ, στις Βρυξέλλες, ο πρώην πρωθυπουργός μας και σημερινός πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προωθεί μια νέα νομοθεσία για τη διευκόλυνση της πρόσβασης αλλοδαπών στη ζώνη Σένγκεν από τις αρχές του 2015. Μια μελέτη, η οποία πραγματοποιήθηκε από τη Γενική Διεύθυνση Επιχειρήσεων και Βιομηχανίας (DGEI), κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το 2012 η ΕΕ έχασε περίπου 6,6 εκατομμύρια δυνητικούς ταξιδιώτες από τις έξι μεγαλύτερες ταξιδιωτικές χώρες – Κίνα, Ινδία, Ρωσία, Σαουδική Αραβία, Νότια Αφρική και Ουκρανία. Κατά συνέπεια, η DGEI υπολογίζει μια ετήσια απώλεια περίπου 4,2 € έως 12,6 € εκατ. και 80.000 έως 250.000 θέσεις εργασίας· κι όλα αυτά, λόγω της πολυπλοκότητας του υφιστάμενου συστήματος χορήγησης βίζας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ΕΕ δήλωσε, την Τρίτη, ότι η νέα ταξιδιωτική βίζα στοχεύει στην τόνωση της Ευρωπαϊκής οικονομίας. Ειδικότερα, ο τουρισμός και οι συναφείς δραστηριότητες, όπως οι μεταφορές, η ψυχαγωγία ή η εστίαση, προορίζονται, σύμφωνα με την ΕΕ, να γίνουν οι βασικές κινητήριες δυνάμεις της μελλοντικής ανάπτυξης και απασχόλησης στην Ευρώπη. Η νέα βραχυπρόθεσμη βίζα, η οποία μπορεί να παραταθεί έως και δύο χρόνια, θα ωφελήσει επίσης καλλιτέχνες, ερευνητές και φοιτητές που επιθυμούν να περάσουν περισσότερο χρόνο στην Ευρώπη.

Εντούτοις, ας μην μας παρασύρει ο ενθουσιασμός μπροστά σε ένα τέτοιο ειδυλλιακό σενάριο. Όχι όταν, την ίδια εβδομάδα, έγινε γνωστός ο αριθμός των μεταναστών που προσπάθησαν να φτάσουν στην Ευρώπη μεταξύ 2000 και 2013: 23.000! Σίγουρα, 23.000 δεν είναι τόσο μεγάλο νούμερο σε σύγκριση με τα προαναφερθέντα 6,6 εκατομμύρια. Αλλά η αίσθησή μου είναι ότι το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι τα μαθηματικά. Το πραγματικό πρόβλημα είναι τα εφαρμοσμένα μαθηματικά, ή καλύτερα τα οικονομικά. Δυστυχώς για τους ίδιους, οι 23.000 δεν προέρχονταν από μεγάλες ταξιδιάρικες χώρες. Δυστυχώς για τους ίδιους, προέρχονταν από χώρες ρημαγμένες από τον πόλεμο, τους δικτάτορες ή την πείνα. Δυστυχώς για τους ίδιους, αναγκάστηκαν να ταξιδέψουν γιατί απλά δεν υπήρχε κανένα μέλλον στην πατρίδα τους. Δεν είχαν εισιτήριο επιστροφής και θα ήταν ευτυχείς αν έφταναν μέχρι το τέλος. Μέχρι τη χώρα των ονείρων τους, την Ευρώπη μας, που δεν τους δείχνει παρά μόνο την αηδία της. Την Ευρώπη που δεν δείχνει κανέναν οίκτο για όσους δεν έχουν το σωστό χρώμα ή σχήμα ματιών, φωτογραφική μηχανή ή στυλ· που εξαθλιώνει τις χιλιάδες που ποτέ δεν κατάφεραν να φτάσουν στην άλλη πλευρά της Μεσογείου· που προτιμά να είναι πραγματίστρια σε εκλογικές περιόδους, αντί να λύσει το πραγματικό πρόβλημα της μετανάστευσης· που νοιάζεται περισσότερο για τα 10 € δισ. που χάνονται από τους “δυνητικούς ταξιδιώτες”, παρά για τις πάνω από 20.000 πραγματικές ζωές που χάνονται στις ακτές μας. Είναι η ίδια Ευρώπη, στοιχειωμένη από την αποικιακή κληρονομιά της, που κραυγάζει “Liberté, Egalité, Fraternité” (Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφότητα).

Η Ιστορία είναι για να τη θυμόμαστε, όχι για να την επαναλαμβάνουμε

Ένα από τα πιο περίεργα μαθήματα Ιστορίας που έκανα παλιά στο σχολείο αφορά στον XV αιώνα. Ειδικότερα, στην περίοδο που η Πορτογαλία εξυμνήθηκε ως παγκόσμια σούπερ-οικονομία. Μια ιστορία για γενναίους άνδρες που ανακάλυψαν τον άγνωστο Νέο Κόσμο μέσα από καταιγίδες και τέρατα, φέρνοντας τα φώτα του πολιτισμού στους αγράμματους, “απολίτιστους” Ινδούς στη Βραζιλία (που αρχικά την πέρασαν για την Ινδία, εξού και το όνομα που δόθηκε στους ντόπιους), την Αφρική και την Ασία. Μια ιστορία που μπορεί να συνοψιστεί ως εξής. Οι Πορτογάλοι απέπλευσαν από τη Λισαβόνα προς τις ακτές της Αφρικής, όπου απήγαγαν Αφρικανούς και Αφρικανές από τα σπίτια τους. Στη συνέχεια έβαλαν πλώρη για τη Βραζιλία. Αφού άφησαν κάποιους παπάδες εκεί, για να φωτίσουν το βασίλειο του σκότους, οι Πορτογάλοι αντάλλαξαν τους Αφρικανούς για λίγη ζάχαρη και βαμβάκι. Αυτά στέλνονταν, στη συνέχεια, ως εμπόρευμα στην Ινδία, απ’ όπου οι Πορτογάλοι θα έφερναν, τελικά, πίσω στην πατρίδα πολύ ακριβό μετάξι και μπαχαρικά. Όλα αυτά μόνο και μόνο για να αποφύγουν τον υπερβολικά περίπλοκο και με μεγάλους φόρους δρόμο των μπαχαρικών από την Ασία.

Λαμπρή ιστορία, έτσι δεν είναι;

Ως κομμάτι της πραγματικής Ιστορίας, όχι, δεν είναι και τόσο λαμπρή. Ακόμη και ένα παιδί 12 ετών μπορεί να παρατηρήσει ότι η πανίσχυρη αυτοκρατορία μας χτίστηκε εξολοκλήρου πάνω στην ανθρώπινη δουλεία! Και όμως, αυτό που συμβαίνει σήμερα δεν είναι τόσο μακριά από αυτό που μόλις περιέγραψα. Η παλιά και τόσο αξιοσέβαστη –μέχρι στιγμής– Ευρώπη ενήργησε για πάρα πολύ καιρό με βάση τα δικά της συμφέροντα, χώνοντας το δάχτυλό της εδώ και εκεί όποτε τη βόλευε, επιβάλλοντας τους δικούς της κανόνες, ως τους σωστούς. Η μετανάστευση είναι τόσο παλιά όσο η ίδια η ανθρωπότητα. Αυτό που φαίνεται να είναι μια σύγχρονη καινοτομία είναι η ιδέα της διαχείρισης της μετακίνησης των ανθρώπων μέσα από ένα φίλτρο καθαρά προσανατολισμένο στην επίτευξη του μέγιστου οικονομικού κέρδους. Χθες, Αφρικανοί και Αφρικανές που τους αντάλλασαν για λίγα μπαχαρικά. Σήμερα, προωθούν την επιβίωση των πλουσιότερων. Με τι κόστος; Τον αποκλεισμό. Αποκλείοντας τους φτωχούς. Αποκλείοντας τους βασανισμένους. Αποκλείοντας τους περιθωριοποιημένους. Και για να είμαι ειλικρινής, αυτή η σύγχρονη λατρεία, η λατρεία του Θεού του Μέγιστου Κέρδους, με τρομάζει πραγματικά. Όχι επειδή δεν ξέρω από πού προέρχεται. Αλλά επειδή δεν ξέρω πού θα μας οδηγήσει.

Creative Commons License
Η αβάσταχτη ελαφρότητα των μεταναστευτικών πολιτικών στην Ευρώπη by Vera Pinheiro is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License.

This article is also available in:

Translate this in your language

Like this Article? Share it!

Leave A Response