Monday 22nd July 2019
x-pressed | an open journal
June 9, 2014
June 9, 2014

Οι Γάλλοι έχουν δίκιο: να διαγράψουμε το δημόσιο χρέος – έτσι κι αλλιώς, το μεγαλύτερο μέρος του είναι παράνομο

Author: Razmig Keucheyan Translator: Eleni Nicolaou
Source: The Guardian  Category: On the crisis
This article is also available in: enes
Οι Γάλλοι έχουν δίκιο: να διαγράψουμε το δημόσιο χρέος – έτσι κι αλλιώς, το μεγαλύτερο μέρος του είναι παράνομο

Contracts for Chilean student loans worth $500m go up in flames – the 'imaginative auditing' of the artist Francisco Tapia, commonly known as Papas Fritas (Fried Potatoes). Photograph: David von Blohn/REX

Οι λογιστικοί έλεγχοι του χρέους δείχνουν ότι η λιτότητα έχει πολιτικά κίνητρα που ευνοούν τις κοινωνικές ελίτ. Μήπως διαφαίνεται ένας νέος διεθνισμός της εργατικής τάξης; 

Όπως έχει δείξει η ιστορία, η Γαλλία είναι ικανή για το καλύτερο και το χειρότερο, και συχνά σε κοντινά χρονικά διαστήματα.

Την επομένη της νίκης του Εθνικού Μετώπου της Μαρίν Λε Πεν στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η Γαλλία κατέθεσε μια αποφασιστική πρόταση για την επανεφεύρεση μιας ριζοσπαστικής πολιτικής για τον 21ο αιώνα. Την ημέρα εκείνη, η Λαϊκή Επιτροπή για τον έλεγχο του δημοσίου χρέους δημοσίευσε μια έκθεση 30 σελίδων για το γαλλικό δημόσιο χρέος, την προέλευσή του, και την εξέλιξή του τις τελευταίες δεκαετίες. Η έκθεση συντάχθηκε από μια ομάδα εμπειρογνωμόνων στα δημόσια οικονομικά, υπό τον συντονισμό του Michel Husson, ενός από τους καλύτερους κριτικούς της οικονομίας στη Γαλλία. Το συμπέρασμά του είναι ξεκάθαρο: το 60% του γαλλικού δημοσίου χρέους είναι παράνομο.

Οποιος έχει διαβάσει μια εφημερίδα τα τελευταία χρόνια γνωρίζει πόσο σημαντικό είναι το χρέος στη σύγχρονη πολιτική. Όπως έχει δείξει ο David Graeber, μεταξύ άλλων, ζούμε σε χρεοκρατίες, παρά σε δημοκρατίες. Είναι το χρέος και όχι η λαϊκή βούληση η κυβερνώσα αρχή στις κοινωνίες μας, μέσα από τις καταστροφικές πολιτικές λιτότητας που εφαρμόζονται στο όνομα της μείωσης του χρέους. Το χρέος ήταν επίσης το γενεσιουργό αίτιο των πιο καινοτόμων κοινωνικών κινημάτων των τελευταίων χρόνων, των κινημάτων “Occupy”.

Αν αποδεικνυόταν ότι τα δημόσια χρέη ήταν κατά κάποιον τρόπο παράνομα, ότι οι πολίτες είχαν το δικαίωμα να απαιτήσουν ένα μορατόριουμ –ακόμα και την ακύρωση μέρους των χρεών αυτών– οι πολιτικές επιπτώσεις θα ήταν τεράστιες. Είναι δύσκολο να σκεφτώ κάποιο γεγονός που θα άλλαζε την κοινωνική ζωή πιο άμεσα και εις βάθος, από την χειραφέτηση των κοινωνιών από τα δεσμά του χρέους. Και όμως, αυτό ακριβώς στοχεύει να κάνει η γαλλική έκθεση.

Ο εν λόγω λογιστικός έλεγχος αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου κινήματος λαϊκών ελέγχων χρέους σε περισσότερες από 18 χώρες. Ο Ισημερινός, με πρωτοβουλία της κυβέρνησης του Ραφαέλ Κορρέα και η Βραζιλία, με την οργάνωσή τους από την κοινωνία των πολιτών, έκαναν τους δικούς τους ελέγχους. Ευρωπαϊκά κοινωνικά κινήματα έχουν επίσης θέσει σε εφαρμογή Ε.Λ.Ε, ιδίως στις χώρες που επλήγησαν περισσότερο από την κρίση δημόσιου χρέους, όπως η Ελλάδα και η Ισπανία. Στην Τυνησία, η μετεπαναστατική κυβέρνηση κήρυξε «απεχθές» το χρέος που δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Μπεν Άλι· ένα χρέος που χρησίμευσε για να πλουτίσει η κλίκα που είχε την εξουσία, παρά για να βελτιωθούν οι συνθήκες διαβίωσης του λαού.

Η έκθεση για το γαλλικό χρέος περιέχει πολλά καίρια ευρήματα. Κατά κύριο λόγο, η αύξηση του δημόσιου χρέους, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, δεν μπορεί να εξηγηθεί από την αύξηση των δημοσίων δαπανών. Το νεοφιλελεύθερο επιχείρημα υπέρ των πολιτικών λιτότητας είναι ότι το χρέος οφείλεται σε παράλογα επίπεδα δημοσίων δαπανών· ότι γενικά οι κοινωνίες και τα λαϊκά στρώματα ειδικότερα, ζουν πάνω από τις δυνατότητές τους.

Αυτό είναι τελείως λάθος. Τα τελευταία 30 χρόνια –από το 1978 ως το 2012 ακριβέστερα– οι δημόσιες δαπάνες στη Γαλλία μειώθηκαν, στην πραγματικότητα, κατά δύο μονάδες του ΑΕΠ. Πως, λοιπόν, εξηγείται η αύξηση του δημόσιου χρέους; Πρώτον, από την πτώση των φορολογικών εσόδων του κράτους. Οι μαζικές μειώσεις φόρων για τους πλούσιους και τις μεγάλες επιχειρήσεις χρονολογούνται από το 1980. Σύμφωνα με τη νεοφιλελεύθερη καραμέλα, ο σκοπός αυτών των μειώσεων ήταν να ευνοηθούν οι επενδύσεις και η απασχόληση. Ε, λοιπόν, σήμερα η ανεργία βρίσκεται στα υψηλότερα επίπεδα, ενώ τα φορολογικά έσοδα έχουν μειωθεί κατά πέντε μονάδες του ΑΕΠ.

Ο δεύτερος παράγοντας είναι η αύξηση των επιτοκίων, ειδικά στη δεκαετία του ’90. Η αύξηση αυτή ευνόησε τους πιστωτές και τους κερδοσκόπους, σε βάρος των οφειλετών. Αν το κράτος επέλεγε, αντί να δανείζεται από τις χρηματαγορές με απαγορευτικά επιτόκια, να χρηματοδοτηθεί από τις αποταμιεύσεις των νοικοκυριών και τις τράπεζες με φυσιολογικά επιτόκια, το δημόσιο χρέος θα ήταν χαμηλότερο από τα σημερινά επίπεδα κατά 29 μονάδες του ΑΕΠ.

Οι μειώσεις των φόρων για τους πλούσιους και οι αυξήσεις των επιτοκίων είναι πολιτικές αποφάσεις. Ο λογιστικός έλεγχος δείχνει ότι τα δημόσια ελλείμματα δεν μεγαλώνουν με φυσικό τρόπο από τη συνήθη πορεία της κοινωνικής ζωής. Επιβάλλονται σκόπιμα στην κοινωνία από τις κυρίαρχες τάξεις, για να νομιμοποιηθούν οι πολιτικές λιτότητας που καθιστούν δυνατή τη μεταφορά του πλούτου από τις εργατικές τάξεις στις πλούσιες.

French Indignants

Καθιστική διαμαρτυρία που οργανώθηκε από το κίνημα Occupy France στη οικονομική συνοικία La Défense στο Παρίσι. Φωτογραφια: Afp/AFP/Getty Images

Μια εκπληκτική διαπίστωση της έκθεσης είναι ότι κανείς δεν γνωρίζει ποιος πραγματικά κατέχει το γαλλικό χρέος. Για τη χρηματοδότηση του χρέους του, το γαλλικό κράτος, όπως και κάθε άλλο κράτος, εκδίδει ομόλογα, τα οποία αγοράζονται από ένα σύνολο εγκεκριμένων τραπεζών. Αυτές οι τράπεζες, στη συνέχεια, πωλούν τα ομόλογα στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές. Ποιος κατέχει αυτούς τους τίτλους είναι ένα από τα καλύτερα φυλαγμένα μυστικά του κόσμου. Το κράτος πληρώνει επιτόκια στους κατόχους τους, οπότε τεχνικά θα μπορούσε να ξέρει ποιος είναι ο ιδιοκτήτης τους. Ωστόσο, μια νόμιμα οργανωμένη απόκρυψη απαγορεύει την αποκάλυψη της ταυτότητας των κατόχων ομολόγων.

Αυτή η εσκεμμένη οργάνωση της απόκρυψης (agnotology) στις νεοφιλελεύθερες οικονομίες καθιστά σκόπιμα το κράτος ανίσχυρο, ακόμη και όταν αυτό θα μπορούσε να έχει τα μέσα για να γνωρίζει και να ενεργεί ανάλογα. Αυτό είναι που επιτρέπει τη φοροδιαφυγή στις διάφορες μορφές της – που στοίχισε πέρυσι περίπου € 50 δισ. στις ευρωπαϊκές κοινωνίες και € 17δις μόνο στη Γαλλία.

Ως εκ τούτου, ο έλεγχος για το χρέος καταλήγει στο συμπέρασμα ότι περίπου το 60% του γαλλικού δημόσιου χρέους είναι παράνομο.

Παράνομο χρέος θεωρείται αυτό που διογκώθηκε υπηρετώντας ιδιωτικά συμφέροντα, και όχι την ευημερία των ανθρώπων. Ως εκ τούτου, ο γαλλικός λαός έχει το δικαίωμα να ζητήσει την αναστολή της πληρωμής του χρέους, και την διαγραφή τουλάχιστον ενός μέρους του. Υπάρχει σχετικό προηγούμενο: το 2008 ο Ισημερινός κήρυξε το 70% του χρέους του παράνομο.

Το εκκολαπτόμενο παγκόσμιο κίνημα για λογιστικούς ελέγχους του χρέους μπορεί να περιέχει και τους σπόρους ενός νέου διεθνισμού –ενός σύγχρονου διεθνισμού– για την παγκόσμια εργατική τάξη. Αυτή είναι, μεταξύ άλλων, και μια συνέπεια της χρηματιστικοποίησης. Έτσι, οι λογιστικοί έλεγχοι του χρέους θα μπορούσαν να αποτελέσουν γόνιμο έδαφος για νέες μορφές διεθνών κινητοποιήσεων και αλληλεγγύης.

Αυτός ο νέος διεθνισμός θα μπορούσε να ξεκινήσει με τρία απλά βήματα.

1) Έλεγχος του χρέους σε όλες τις χώρες

Το κρίσιμο σημείο είναι να αποδειχτεί, όπως έκανε ο γαλλικός έλεγχος , ότι το χρέος είναι ένα πολιτικό κατασκεύασμα, και ότι δεν είναι κάτι που απλά συμβαίνει στις κοινωνίες, οι οποίες υποτίθεται ότι ζουν πάνω από τις δυνατότητές τους. Αυτό δικαιολογεί το χαρακτηρισμό του ως παράνομου και μπορεί να οδηγήσει σε διαδικασίες ακύρωσης. Έλεγχοι για ιδιωτικά χρέη είναι επίσης δυνατοί, όπως έχει δείξει πρόσφατα ο Χιλιανός καλλιτέχνης Φρανσίσκο Τάπια, διενεργώντας φανταστικούς ελέγχους σε φοιτητικά δάνεια.

2) Η αποκάλυψη της ταυτότητας των κατόχων του χρέους

Θα μπορούσε να συσταθεί ένας κατάλογος των πιστωτών, σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Ένας τέτοιος κατάλογος, όχι μόνο θα βοηθούσε στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, αλλά θα αποκάλυπτε επίσης ότι, ενώ οι συνθήκες διαβίωσης της πλειονότητας επιδεινώνονται, μια χούφτα ατόμων και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων έχει συστηματικά επωφεληθεί από τα υψηλά επίπεδα του δημόσιου χρέους. Ως εκ τούτου, θα αποκάλυπτε την πολιτική φύση του χρέους.

3) Η κοινωνικοποίηση του τραπεζικού συστήματος

Το κράτος πρέπει να σταματήσει να δανείζεται από τις χρηματαγορές και να αυτοχρηματοδοτείται μέσω των νοικοκυριών και των τραπεζών με εύλογα και ελεγχόμενα επιτόκια. Οι ίδιες οι τράπεζες θα πρέπει να τεθούν υπό την εποπτεία επιτροπών πολιτών, καθιστώντας, ως εκ τούτου, τον λογιστικό έλεγχο του χρέους μόνιμο. Εν ολίγοις, το χρέος θα πρέπει να εκδημοκρατιστεί. Αυτό, βέβαια, είναι το πιο δύσκολο μέρος, όπου στοιχεία σοσιαλισμού εισάγονται στον πυρήνα του συστήματος. Ωστόσο, δεν υπάρχει εναλλακτική λύση για την αντιμετώπιση της τυραννίας του χρέους σε κάθε πτυχή της ζωής μας.

This article is also available in:

Translate this in your language

Like this Article? Share it!

Leave A Response