Wednesday 13th November 2019
x-pressed | an open journal
December 12, 2013
December 12, 2013

Ουκρανία: Μέρες αποφάσεων, μέρες αγώνα

Author: Ilya Budraitskis Translator: Eleni Nicolaou
Source: Left Open  Category: Protest
This article is also available in: enesfrru
Ουκρανία: Μέρες αποφάσεων, μέρες αγώνα

Αυτό που συμβαίνει τώρα στην Ουκρανία όλο και περισσότερο αντιστοιχεί με τον κλασικό ορισμό μιας επαναστατικής κατάστασης. Το μαζικό κίνημα, από τη στιγμή που έχει βγει στους δρόμους, είναι έτοιμο να υπερασπιστεί τις θέσεις του μέσα από σκληρές συγκρούσεις με την αστυνομία. Τα συνθήματα που γέννησαν αρχικά το κίνημα έχουν δώσει τώρα τη θέση τους στο βασικό διακύβευα κάθε επανάστασης, την εξουσία. Δισταγμοί και ανοικτή διχόνοια μέσα στους κόλπους των ελίτ, εμπλοκή αρχηγών κρατών προς τη μια ή την άλλη πλευρά, παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις, συνωμοσίες και χειραγώγηση των ΜΜΕ, όλα εξαρτώνται από το κίνημα, τη δυναμική του, την ετοιμότητά του να προχωρήσει μέχρι το τέλος. Αυτή η παράξενη επανάσταση δεν έχει εναλλακτικό σχέδιο να προσφέρει – ούτε πολιτικά, ούτε κοινωνικά. Ωστόσο δεν παύει να είναι γεγονός, και οι συμμετέχοντες –όπως σε κάθε επανάσταση– βιώνουν τον ιστορικό τους ρόλο εδώ και τώρα.

detail_dc98d133221fc013f63ac9f6eeca8362-2

Όλα αυτά είναι αλήθεια – και γι’ αυτό δεν έχουμε κανένα λόγο να αισιοδοξούμε. Κατά τα άλλα, η επανάσταση, αν πετύχει, θα φέρει στο προσκήνιο μια κυβέρνηση συνασπισμού δεξιών και ακροδεξιών, και η Ουκρανία κινδυνεύει να γίνει η μεγαλύτερη καφετιά κηλίδα στον χάρτη της, ήδη δεξιόστροφης, Ανατολικής Ευρώπης. Αντί να αγωνίζονται για τα δικαιώματά τους και τη βελτίωση της σημερινής τους ζωής, οι πολίτες της φτωχής αυτής χώρας, πικραμένοι από τη διαφθορά και την ανομία, κυματίζουν τα εθνικά λάβαρα μέσα σε έκσταση αποβλάκωσης και μάχονται με τα σύμβολα ενός μακρινού παρελθόντος.

Αυτός ο αδιαμφισβήτητος παραλογισμός της κατάστασης στην Ουκρανία χρησιμεύει ως το καλύτερο άλλοθι για αδράνεια εκείνων που, κατά κύριο λόγο, τείνουν να βλέπουν στις επαναστάσεις την πράξη της απώτατης πραγμάτωσης των «αντικειμενικών συμφερόντων» των καταπιεσμένων ανθρώπων. Μπροστά μας έχουμε, χωρίς αμφιβολία, μια «εσφαλμένη» και, ως εκ τούτου, καταδικασμένη επανάσταση, η οποία, ωστόσο, δεν παύει να είναι επανάσταση. Οι αυταπάτες των συμμετεχόντων, όσο παράλογες κι αν είναι, δεν είναι το αποτέλεσμα μιας συλλογικής καθόδου στην τρέλα, αλλά ένα προϊόν λογικής της κοινωνίας που τις γέννησε.

pic_59f6f7ba4fd09bab154dea4dd528efc3

Οι αριστεροί σχολιαστές έχουν γράψει, ορθώς και επαρκώς, ότι η υπογραφή της συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ Ουκρανίας και ΕΕ θα καταστρέψει τη βιομηχανία της Ουκρανίας, μαζί με χιλιάδες θέσεις εργασίας και, ως επακόλουθο, οι απλοί άνθρωποι θα βρεθούν όμηροι των συγκρουόμενων συμφερόντων των αστικών ομάδων. Ωστόσο, οι αναλύσεις αυτές συχνά υποβαθμίζουν την ιδεολογία σε ένα δευτερεύοντα ρόλο, σε μια απλή έκφραση «ψευδούς συνείδησης». Αλλά όταν η συζήτηση έρχεται στο περιεχόμενο της επαναστατικής διαδικασίας –και, ακόμη περισσότερο, στον αγώνα για αυτό το περιεχόμενο–, τα ιδεολογικά ζητήματα καταλαμβάνουν κεντρική θέση. Στις μετασοβιετικές κοινωνίες, όπου ο κοινωνικός κατακερματισμός έφτασε στο απώτατο όριο, οι ελπίδες για πολιτική αλληλεγγύη, για συνεργασία μεταξύ των ανθρώπων, γεννιούνται κυριολεκτικά από το μηδέν. Το πρόβλημα δεν έγκειται μόνο στο εκφυλισμένο εκπαιδευτικό σύστημα ή στην πολιτική κουλτούρα που δηλητηριάστηκε από τη διαφθορά και τα ψέματα για πολλές δεκαετίες τώρα. Το αφύσικο των «κοινωνικών αιτημάτων» τόσο στη Μόσχα του 2011 όσο και στο Κίεβο του 2013 –και αυτό το αποτρόπαιο παράδοξο έχει επισημανθεί συχνά από αριστερούς ακτιβιστές, οι οποίοι προσπαθούν επίμονα να τα «εισαγάγουν»– συνδέεται με το καταστροφικό έργο της θριαμβεύουσας νεοφιλελεύθερης αγοράς. Η καταστροφή απλώνεται πολύ πιο πέρα από την οικονομία: επεκτείνεται στη συλλογική συνείδηση, στην ικανότητά μας να εμπιστευόμαστε ο ένας τον άλλον και να δρούμε από κοινού. Αυτή η εμπιστοσύνη, που στηρίζεται σε κοινά συμφέροντα, έχει αντικατασταθεί από μια αόριστη νοσταλγία για μια τέτοια εμπιστοσύνη, από μια επαναστατική κόπωση εξαιτίας της ίδιας της καχυποψίας του καθενός ή της λογικής του ανταγωνισμού, που έχει διεισδύσει σε όλους τους τομείς της καθημερινής ζωής. Αυτή η κόπωση βρίσκει έκφραση στην πολιτική γλώσσα της Euromaidan [1] – που δεν είναι η ιδανική πολιτική ισότητας και δικαιοσύνης, αλλά η μοναδική ευρέως διαθέσιμη πολιτική στη σημερινή Ουκρανία.

Στην οξυδερκή ανάλυσή της, η Ουκρανή ακτιβίστρια Όλγα Papash αναρωτιέται για την ομαλή συνύπαρξη των συνθημάτων της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και μιας αταβιστικής ρητορικής του εθνικισμού. Αποκαλύπτει το σημείο όπου αυτές οι φαινομενικά αλληλοαναιρούμενες ιδεολογίες συγκλίνουν και γεννούν την ιδιόμορφη σύνθεση που σήμερα δίνει ζωή στις διαμαρτυρίες των Ουκρανών. Είναι η παράμετρος «μακριά από τη Ρωσία», που ενώνει την αιωνόβια παράδοση του ουκρανικού εθνικισμού (όχι αναγκαστικά αντιδραστική, αλλά αντιιμπεριαλιστική, απελευθερωτική), τη σταθερή γραμμή της μετασοβιετικής ουκρανικής ελίτ, η οποία επεδίωξε με την πολιτική της εθνικοποίησης της ζωής να νομιμοποιηθεί στα μάτια των υπηκόων της και, τέλος, οι απόλυτα βάσιμοι φόβοι της επιθετικότητας των ρωσικών εταιρειών και της αυταρχικής εξουσίας του Κρεμλίνου, που τους τρέφει. Κατά την τελευταία δεκαετία, η αυξανόμενη επιθετικότητα των ρωσικών ελίτ, οι προσπάθειές τους να εγγράψουν την Ουκρανία στη σφαίρα των εμπορικών συμφερόντων τους –που μερικές φορές εκφράζεται στη (ρωσική) σοβινιστική προπαγάνδα– έχει αναζωπυρώσει, σχεδόν σκόπιμα, όλους τους μύθους του ουκρανικού εθνικισμού.

Σήμερα, το θέμα της υπονόμευσης της εθνικιστικής ηγεμονίας στην Ουκρανία σχετίζεται άμεσα με την ικανότητα των ρωσικών αριστερών και προοδευτικών δυνάμεων να εκπροσωπήσουν μια άλλη Ρωσία, μια Ρωσία που να ενσωματώνει αυτά τα ιδανικά της πραγματικής δημοκρατίας, της ισότητας και της κοινωνικής απελευθέρωσης, που κάποτε προσδιόριζε και το ουκρανικό απελευθερωτικό κίνημα. Είναι ακριβώς αυτή η εκδοχή του «προοδευτικού πατριωτισμού» που αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, την καλύτερη ευκαιρία για τους Ουκρανούς συντρόφους μας. Σε τελευταία ανάλυση, συνθήματα όπως «Οι κομουνιστές στην αγχόνη!» και «Θάνατος στον εχθρό!” (δυο από τα συχνότερα συνθήματα στο Euromaidan) δεν συνιστούν μια νόμιμη συνέχιση της παράδοσης του Ivan Franko [2], του Vladimir Vinnichenko [3] ή του Mikola Khvylovy [4].

Το δεύτερο συστατικό του ιδεολογικού Κενταύρου της δεξιάς αντιπολίτευσης της Ουκρανίας –το αίτημα για δημοκρατία, λαϊκή κυριαρχία, διαφάνεια– πρέπει επίσης να αμφισβητηθεί από την Αριστερά. Είναι ακριβώς από τη θέση της άμεσης δημοκρατίας που πρέπει να αμφισβητήσουμε την προσπάθεια της τριανδρίας Yatsenyuk-Klichko-Tyahnynibok να μονοπωλήσουν το κίνημα, καθώς και τη σωματική λογοκρισία που ασκείται από τους κομάντο του υπερεθνικιστικού κόμματος της Ελευθερίας.

Κάθε ένα από αυτά τα ιδεολογικά σχήματα, που ορίζουν το πρόσωπο των ουκρανικών διαδηλώσεων, μπορεί να αμφισβητηθεί μόνον όταν είμαστε έτοιμοι να αποδεχθούμε το κίνημα σαν δικό μας- ακόμα και όταν είμαστε έτοιμοι να δεχθούμε σαν δικές μας τις ήττες του αλλά όχι τις αμφίβολες νίκες του.

———————————————————————-

[1] Euromaidan. Οι πρόσφατες, συνεχιζόμενες διαδηλώσεις διαμαρτυρίας, στην Ουκρανία, κατά της συμφωνίας με τη Ρωσία και υπέρ της Ευρωπαικής Ένωσης

[2] Ivan Franko Yakovych (1856 – 1916). Ουκρανός ποιητής, συγγραφέας, κριτικός, δημοσιογράφος, διερμηνέας, οικονομολόγος, πολιτικός ακτιβιστής, διδάκτωρ της φιλοσοφίας, εθνολόγος, ο συγγραφέας των πρώτων αστυνομικών μυθιστορημάτων και σύγχρονης ποίησης στην ουκρανική γλώσσα. Ριζοσπάστης πολιτικά, ιδρυτής του σοσιαλιστικού και εθνικιστικού κινήματος στη δυτική Ουκρανία.

[3] Vinnichenko, Vladimir Kirillovich (1880-1951). Θεωρητικός του ουκρανικού αστικού εθνικισμού? Αρχηγός της εθνικιστικής αντεπανάστασης στην Ουκρανία και συγγραφέας.

[4] Mykola Khvylovy (1893 – 1933). Ουκρανός συγγραφέας και ποιητής της πρώιμης κομουνιστικής εποχής, της ουκρανικής Αναγέννησης(1920-1930), που αρχικά εξυμνούσε την επανάσταση αλλά αργότερα έγινε όλο και πιο επικριτικός των σοβιετικών πολιτικών πριν από το θάνατό του. Επιστράτευσε το σύνθημα «Μακριά από τη Ρωσία» και παρότρυνε τον πολιτιστικό προσανατολισμό προς την Ευρώπη.

This article is also available in:

Translate this in your language

Like this Article? Share it!

Leave A Response