Wednesday 16th October 2019
x-pressed | an open journal
July 1, 2013
July 1, 2013

Περί εξάρτησης

This article is also available in: frenes
Περί εξάρτησης

Στις 6 και 7 Μαρτίου 2013, η ελληνική αστυνομία σε συνεργασία με το ΚΕΕΛΠΝΟ, συνέλαβε 132 χρήστες ναρκωτικών, οι οποίοι μεταφέρθηκαν στο κέντρο κράτησης μεταναστών της Αμυγδαλέζας. Εκεί, με εντολή του ΕΚΕΠΥ, οι γιατροί ανάγκασαν του τοξικοεξαρτημένους σε ιατρική εξέταση με στόχο τη δημοσίευση στατιστικών για την εξάπλωση του HIV σε αυτήν την κοινωνική ομάδα. Σύμφωνα με την Κυβέρνηση, οι χρήστες είχαν καλή μεταχείριση και οι γιατροί τους προσέφεραν σάντουιτς και χυμούς (!) πριν τους αφήσουν να φύγουν. Παραμένει ακόμη άγνωστο το πώς αυτοί οι άνθρωποι γύρισαν στο κέντρο της Αθήνας απ’ όπου είχαν μετακινηθεί βίαια και παρά τη θέλησή τους. Η επιχείρηση έχει το όνομα «Θέτις» και σύμφωνα με την αστυνομία «τέτοιες επιχειρήσεις θα συνεχιστούν ώστε να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα των ναρκωτικών και να βελτιωθεί το επίπεδο του κέντρου της Αθήνας». Φαίνεται λοιπόν πως η αστυνομία, εκτός από τον κατασταλτικό της ρόλο, έχει αναλάβει και μια καινούργια «υγειονομική» αποστολή: τη ρύθμιση της δημόσιας υγείας.

Οι αντιδράσεις από φορείς κατά των ναρκωτικών και κέντρα απεξάρτησης ήταν άμεσες. Επεσήμαναν το προφανές της μη-νομιμότητας αυτής της επιχείρησης, αφού η αναίτια σύλληψη και αναγκαστική καταγραφή προσωπικών και ιατρικών στοιχείων των χρηστών συνιστούν καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αντιτίθενται στο Σύνταγμα, τους νόμους και τις Διεθνείς Συνθήκες.

Καθώς το κράτος δουλεύει πάνω στα στατιστικά στοιχεία που περισυνέλεξε, εκατοντάδες φορείς του HIV χρήστες ναρκωτικών είναι στους δρόμους χωρίς θεραπεία, ενώ τα κέντρα απεξάρτησης, έχοντας υποστεί δραματικές περικοπές, δεν έχουν τη δυνατότητα να δράσουν.

Αφήνοντας για λίγο στην άκρη τις στατιστικές και το συγκεκριμένο περιστατικό κρατικής βίας, αξίζει να ερευνήσουμε τις συνθήκες που ενδυνάμωσαν τον κοινωνικό διαχωρισμό, οδηγώντας στην εγκαθίδρυση της εξαρτητικής συμπεριφοράς στην ελληνική κοινωνία.

Ο εξαρτημένος άλλος

Θα μπορούσαμε να δούμε την εξάρτηση στα ναρκωτικά μέσα από διάφορα πρίσματα, πάντα σε σχέση με την εκάστοτε πολιτιστική και κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα. Θα δώσουμε έμφαση στη σχέση του εξαρτημένου ατόμου με την ελευθερία, το απελπισμένο αρχικό κυνήγι της, και τελικά την απώλειά της, μέσα στον κόσμο των ναρκωτικών.

Η χρήση ναρκωτικών ουσιών έχει τις ρίζες της στην τάση αποφυγής της πραγματικότητας· στη ρήξη με την κοινωνία. Στην απελευθέρωση από αυτήν και τη ρουτίνα που ο μελλοντικός εξαρτημένος απορρίπτει αλλά και δεν μπορεί να διαχειριστεί. Η χρήση ουσιών βέβαια δεν προσφέρει παρά μια προσωρινή λύση στον χρήστη. Το παράδοξο είναι ότι ενώ ο χρήστης παίρνει ουσίες για να νιώσει ανεξάρτητος και αποδεσμευμένος από τη ρουτίνα, βρίσκεται παγιδευμένος σε μια «υπερκαθημερινότητα, στη συρρίκνωση της ζωής του στα ελάχιστα, τα στοιχειώδη, στο τρύπημα, στην εξασφάλιση της συνταγής, στην αγωνιώδη αναζήτηση της επόμενης δόσης»[1]. Ο αρχικός φόβος κάποιου να αντιμετωπίσει τον κόσμο με καθαρό μυαλό, μετατρέπεται σε μια τυραννική υποταγή στην ουσία και σε απώλεια κάθε όρεξης για ζωή, υποβιβάζοντάς την σε μια απλή βιολογική επιβίωση.

Η απόφαση κάποιου να ξεφύγει από αυτόν τον φαύλο κύκλο είναι μια πράξη που απαιτεί ψυχική δύναμη που λίγοι άνθρωποι, εξαρτημένοι ή μη, διαθέτουν. Το εξαρτημένο άτομο, επιδιώκει τη θεραπεία ώστε να ξεφύγει από τη θανατηφόρα και αυτοκαταστροφική ρουτίνα, με απώτερο σκοπό τη ζωή και όχι την επιβίωση.

Η καθαρή κοινωνία

Κι όμως, σήμερα, όλο και λιγότεροι άνθρωποι πηγαίνουν σε κέντρα απεξάρτησης. Ο αριθμός των εξαρτημένων όλο και αυξάνεται, σε αντίθεση με τον αριθμό εκείνων που επιλέγουν τη θεραπεία. Το αίτημα της απεξάρτησης δεν είναι απλά αίτημα επιβίωσης αλλά επιθυμία για ζωή. Τι γίνεται όμως όταν η επιλογή να ανήκει κάποιος στο καθαρό κομμάτι της κοινωνίας σημαίνει πλέον επιβίωση και όχι ζωή;

Ως κοινωνικό και κυρίως αστικό φαινόμενο, η εξάρτηση από τα ναρκωτικά ήταν πάντα ο καθρέπτης της κοινωνικοπολιτικής κατάστασης. Για να προσεγγίσουμε τους λόγους που οδηγούν στην εξάρτηση, πρέπει να εξετάσουμε τι είναι αυτό από το οποίο θέλουν οι χρήστες να αποκλείσουν τους εαυτούς τους. Τα τελευταία χρόνια η ελληνική κοινωνία έχει δεχτεί πολλά πλήγματα: ανεργία, μείωση συντάξεων και μισθών, απώλεια δικαιωμάτων, μείωση κοινωνικών παροχών στην υγεία και την παιδεία. Οι μαζικές διαμαρτυρίες και ταραχές των πρώτων χρόνων της κρίσης καταστάληκαν βίαια. Ο κόσμος αποδυναμώθηκε, έχασε τις ελπίδες του για αλλαγή, και την ικανότητα για αντίδραση. Η συνέχεια ήταν περαιτέρω καταπίεση: επιθέσεις σε ελεύθερους χώρους, αστυνόμευση και απαγόρευση απεργιών.

Οι Κυβερνήσεις του τώρα αλλά και του παρελθόντος, επιτέθηκαν στρατηγικά σε κάθε μορφή αντίστασης, εξουθενώνοντας την κοινωνία. Εδραίωσαν την αδιαφορία, την παθητικότητα, το φόβο, ακόμα και την ενοχή. Μέσα σε αυτό το γενικό πλαίσιο, η πλειονότητα του πληθυσμού έχει αναπτύξει μια παράδοξη εξάρτηση από ένα σύστημα που συνεχώς αποτυγχάνει. Μια εξάρτηση επιβεβλημένη από τον κυρίαρχο πολιτικό λόγο, βασισμένη σε απειλές για περισσότερες απώλειες, σα να μην έχουν χαθεί ήδη τα πάντα. Νέα υποκατάστατα κάνουν την εμφάνισή τους και εγγυώνται κάποιου είδους επιβίωση: φανταστικές «ιστορίες επιτυχίας»(success stories), στατιστικές και υποσχέσεις για ένα καλύτερο μέλλον. Οτιδήποτε προκειμένου να διατηρηθεί ο κόσμος λειτουργικός, και ταυτόχρονα ανενεργός.

Η επιλογή της ζωής αντί της επιβίωσης δεν είναι ούτε εύκολη ούτε αυτονόητη. Είναι μια επιλογή που απαιτεί την υπέρβαση, είναι ρίσκο και άνοιγμα στο άγνωστο: μάχη με τη συνήθεια, καταστροφή των δικλίδων ασφαλείας μας. Παρόλα αυτά, υπάρχουν άνθρωποι που ακόμη κάνουν αυτήν την επιλογή, σπάνε τη συνήθεια και αντιμετωπίζουν το φόβο της αποτυχίας, αρνιούνται την επιβίωση και διεκδικούν τη ζωή, αποδεικνύοντας τη δυνατότητα αδύνατων πράξεων. Σε αυτή τη μάχη δεν υπάρχει διαχωρισμός ανάμεσα σε υγιές και μη τμήμα της κοινωνίας, εφόσον το αίτημα είναι ίδιο για όλους: μια ζωή ελεύθερη από εξαρτήσεις και φόβους.

Ενώ γράφονται αυτές οι γραμμές, η ΕΡΤ έχει καταληφθεί από τους εργαζόμενούς της και πληθώρα ανθρώπων που έτρεξαν να συμπαρασταθούν, μετά την ξαφνική απόφαση της Κυβέρνησης να κλείσει την δημόσια τηλεόραση. Το πολύμορφο πλήθος που στέκεται αλληλέγγυο δίπλα στους εργαζόμενους της ΕΡΤ, έχει διαφορετικά αιτήματα: να ανοίξει ξανά η ΕΡΤ, να γίνει πραγματικά ένα μέσο ελεύθερης διακίνησης του λόγου για τους καταπιεσμένους, τα ανταγωνιστικά κινήματα και όσους έχουν αποκλείσει τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης. Όποιο και να είναι το αποτέλεσμα, η περίπτωση της ΕΡΤ αποτελεί υπενθύμιση: ο αγώνας δεν έχει τελειώσει.

 

[1] Μάτσα Κ., Ψάξαμε ανθρώπους και βρήκαμε σκιές, εκδόσεις Άγρα p.77

Creative Commons License
Περί εξάρτησης by Lena Theodoropoulou is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License.

This article is also available in:

Translate this in your language

Like this Article? Share it!

Leave A Response