Wednesday 16th October 2019
x-pressed | an open journal
December 29, 2013
December 29, 2013

Συνέντευξη με τον Mischa Gabowitsch

Author: Àngel Ferrero Translator: Sofia Tipaldou
This article is also available in: enes
Συνέντευξη με τον Mischa Gabowitsch

Δεν είμαστε η αντιπολίτευση. Οι Ρώσοι απλώς θέλουν να έχουν επιλογή.

Ο Mischa Gabowitsch είναι ο συγγραφέας του βιβλίου “Πούτιν καπούτ!;” (“Putin kaputt!?” Berlín, Suhrkamp, 2013), μιας ολοκληρωμένης και ακριβούς κοινωνιολογικής ανάλυσης του κύματος διαμαρτυρίας στη Ρωσία από το 2011 μέχρι το 2013, των βαθύτερων αιτιών του και των επιπτώσεών του. Είναι ερευνητής στο Einstein Forum του Potsdam (Γερμανία).

PUTIN KAPUTT9c3405ebec4460487b31c9f30a8cf1cdv1

Τη συνέντευξη για την La Directa την πήρε ο Àngel Ferrero, μέλος της εκδοτικής επιτροπής του SinPermiso.

Τον χειμώνα του 2011 αρχίζουν οι διαμαρτυρίες στη Ρωσία. Αλλά γιατί το 2011 και όχι πριν;

Έγιναν διάφορες μαζικές κινητοποιήσεις τα προηγούμενα χρόνια. Έγινε μια διαδήλωση σε ολόκληρη τη Ρωσία το 2005, ως απάντηση στη νομισματοποίηση των κοινωνικών παροχών, κι έγιναν επίσης σημαντικές περιφερειακές διαδηλώσεις το 2008-9 στις περιοχές Καλίνινγκραντ και Βλαντιβοστόκ. Υπάρχουν επίσης πολλά τοπικά κινήματα, π.χ. ενάντια της κατασκευής κτιρίων σε ξέφωτα αστικών περιοχών. Οι διαδηλώσεις που ξεκινησαν τον Δεκέμβρη του 2011 ήταν ενάντια στη νοθεία των εκλογών για τη Ντούμα, της Κάτω Κάμαρας του Κοινοβουλίου. Οι εκλογές είχαν νοθευτεί και στο παρελθόν, αλλά αυτή ήταν η πρώτη φορά που υπήρχε ένα μεγάλο δίκτυο εγχώριων (και όχι μόνο διεθνών) εκλογικών επόπτων, οι οποίοι ανάρτησαν βίντεο και περιγραφές από την εκλογική εποπτεία στο διαδίκτυο, προκαλώντας ένα κύμα οργής που δεν περιορίστηκε στη Μόσχα και την Αγία Πετρούπολη.

Ο δυτικός Τύπος μιλάει συχνά για “την” αντιπολίτευση, αλλά η αντιπολίτευση είναι ένα ευρύ φάσμα οργανώσεων. Κάποιες φορές μπορεί να έχουν μέχρι και αντίθετη ατζέντα, όπως η ατζέντα του Αριστερού Μετώπου και των Ρώσων εθνικιστών. Ποιοί είναι στην αντιπολίτευση και ποιοί οι στόχοι τους;

Στη Ρωσία είναι εξαιρετικά σημαντικός ο διαχωρισμός μεταξύ των διαδηλωτών και της αντιπολίτευσης. Οι περισσότεροι συμμετέχοντες στις διαμαρτυρίες δεν εμπιστεύονται την οργανωμένη πολιτική αντιπολίτευση, η οποία αντιπροσωπεύει ένα μικρό ποσοστό αυτών που πάνε στις διαδηλώσεις και άλλες εκδηλώσεις διαμαρτυρίας. “Αντιπολίτευση” σημαίνει, αφενός, πολιτικά κόμματα που είναι καλά ενσωματωμένα στο αυταρχικό πολιτικό σύστημα, ακόμη κι αν υπάρχουν σημαντικές εσωτερικές διαφωνίες, και, αφετέρου, αντιπολιτευόμενες εξωκοινοβουλευτικές ομάδες και δίκτυα, όπως αυτό του Αλεξέι Ναβάλνι. Η ιδεολογική ποικιλία αυτών των ομάδων, οι οποίες είναι συχνά οργανωμένες γύρω από μία ηγετική φυσιογνωμία σε οριζόντια δίκτυα, είναι τεράστια. Αναγκάζονται να συνεργαστούν πέρα των ιδεολογικών τους συνόρων, ακριβώς επειδή είναι τόσο αδύναμες. Εν πάση περιπτώσει, η πολιτική στη Ρωσία παραμένει εξαιρετικά εξατομικευμένη: η ίδια οργάνωση μπορεί να υποστηρίζει εντελώς διαφορετικές απόψεις και σκοπούς σε διαφορετικές περιοχές, ανάλογα με τον τοπικό της ηγέτη.

Υπήρξαν και διαμαρτυρίες πέρα από τη Μόσχα;

Οι συνάδελφοί μου κι εγώ φτιάξαμε ένα λεπτομερές ιστορικό των διαμαρυριών και των σλόγκαν από το Νοέμβρη του 2011 κι έπειτα. Υπήρξαν διαμαρτυρίες σε όλες τις Ρωσικές επαρχίες, με τρεις εξαιρέσεις (και σε πολλά μέρη εκτός Ρωσίας), παρόλο που το μέγεθος, το περιεχόμενο, οι διοργανωτές και η ρητορική των διαδηλώσεων διέφεραν σημαντικά. Δεν ήταν τόσο ένα κίνημα βασισμένο στη Μόσχα, ακόμα κι αν μας φαίνεται έτσι, μιας και οι δημοσιογράφοι και οι bloggers τείνουν να συγκεντρώνονται στη Μόσχα και να αγνοούν το υπόλοιπο της χώρας.

Ποιός υποστηρίζει την αντιπολίτευση στη Ρωσία; Ποιός είναι με το μέρος του Κρεμλίνου;

Είναι παραπλανητική η απεικόνιση της ρωσικής πολιτικής ως μιας μάχης μεταξύ «του Κρεμλίνου» και της αντιπολίτευσης. Η πολιτική ζωή καθορίζεται από στενά δεμένα δίκτυα υπακοής, για παράδειγμα γύρω από περιφερειακούς κυβερνήτες. Ούτε τα κόμματα της αντιπολίτευσης, ούτε η Ενωμένη Ρωσία έχουν πολλούς ένθερμους υποστηρικτές. Διαφέρουν όμως στον τρόπο που κινητοποιούν τους υποστηρικτές τους. Τα κρατικά ιδρύματα και οι εταιρείες που εξαρτώνται από το κράτος συχνά ασκούν πίεση στους υπαλλήλους τους για να συμμετάσχουν στις διαδηλώσεις υπέρ του καθεστώτος. Οι πιο ενεργοί πολέμιοι του Πούτιν είναι συχνά σχετικά ανεξάρτητοι από τέτοιου είδους πιέσεις, όπως για παράδειγμα οι αυτοαπασχολούμενοι ή οι άνεργοι.

Σε ποιό στάδιο βρίσκονται αυτή τη στιγμή οι διαμαρτυρίες;

Το μαζικό κύμα διαμαρτυρίας που ξεκίνησε το Δεκέμβριο του 2011 είχε σβήσει στο μεγαλύτερο μέρος του στις αρχές του 2013. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν τοπικές διαμαρτυρίες όλων των ειδών. Το πιό σημαντικό, ωστόσο, είναι ότι η περίοδος της κινητοποίησης δημιούργησε πολλά νέα δίκτυα και συνελεύσεις, καθώς και εξειδικευμένες ομάδες, όπως τοπικές ενώσεις εκλογικών παρατηρητών και ακτιβιστές εναντίον της διαφθοράς. Πολλοί ακτιβιστές αποφάσισαν επίσης να επικεντρωθούν στις εκλογές, όπως στις τελευταίες περιφερειακές εκλογές που είχαν ως αποτέλεσμα την εκλογή αρκετών υποψηφίων που δεν έχουν σχέση με την Ενωμένη Ρωσία.

RUSSIA-POLITICS-PROTESTS

Ο Boris Kagarlitsky έγραψε ότι οι ρωσικές αρχές φοβούνται μια οικονομική ύφεση και τις οργανώσεις από τα κάτω που απευθύνονται σε καθημερινά προβλήματα επιβίωσης, όπως η στέγαση και οι τιμές της ενέργειας, περισσότερο από την ίδια την αντιπολίτευση, ειδικά τους φιλελεύθερους που υποστηρίζουν τον Navalny στη Μόσχα. Συμφωνείτε;

Συμφωνώ και θα ήθελα να προσθέσω ότι ο Navalny οφείλει την επιτυχία του σε μεγάλο βαθμό στην ικανότητά του να αντιμετωπίζει το θέμα της στέγασης και της αστικής συντήρισης με τέτοιον τρόπο, ώστε να καθιστά εύκολο στους καθημερινούς ανθρώπους να εμπλακούν στο διαδύκτιο. Οι πιο πρόσφατες διαδηλώσεις σίγουρα δεν ήταν ένα κίνημα της “μεσαίας τάξης” αλλά ήταν κυρίως καθοδηγούμενη από τους πιο μορφωμένους πολίτες. Υπήρχε πολύ μικρή συμμετοχή της εργατικής τάξης. Αν η δυσαρέσκεια μεταξύ των λιγότερο μορφωμένων και με λιγότερη κοινωνική κινητικότητα ανθρώπων μεγαλώσει, οι αρχές μπορεί να αρχίσουν να χάνουν τον έλεγχο πάνω στον μηχανισμό καταστολής, κάτι που μπορεί να αποτελέσει μεγαλύτερο κίνδυνο για αυτούς απ’ ότι οι διαδηλώσεις κατά της διαφθοράς. Θα μπορούσε επίσης να ενδυναμώσει τους πολιτικούς στις περιφέρειες και να τους δώσει μεγαλύτερη διαπραγματευτική δύναμη έναντι του Κρεμλίνου.

Ποια ήταν η επιροή των ρωσικών διαδηλώσεων στην πολιτική της Ενωμένης Ρωσίας και των κομμάτων της αντιπολίτευσης, ειδικά του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ρωσικής Ομοσπονδίας (KPRF);

Εν πρώτοις, η κυβέρνηση σταμάτησε να βασίζεται σε τόσο μεγάλο βαθμό στην Ενωμένη Ρωσία ως τον κύριο μηχανισμό για την ενοποίηση της ελίτ και δημιουργήθηκε μεγαλύτερος ανταγωνισμός μέσα στο ίδιο το κόμμα, γιατί οι υποψήφιοί του πρέπει να έχουν πλέον πραγματική απήχηση στο κοινό. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης αντιμετωπίζουν μια δύσκολη επιλογή μεταξύ του αν θα συνεχίσουν να κρατάνε τα καλά πόστα εντός του τρέχοντος πολιτικού συστήματος, ή αν θα εκφράσουν απερίφραστα τις διαφωνίες τους, με κίνδυνο να χάσουν τα προνόμιά τους. Το ΚΚΡΟ είναι μία χαρακτηριστική περίπτωση: το 2011-2012 ήταν η πιο ορατή οργάνωση στις διαδηλώσεις που έγιναν σε διάφορες περιοχές, αλλά μόνο ορισμένα μέλη του διακινδύνευσαν να αντιταχθούν ενεργά στην κυβέρνηση εντός του Κοινοβουλίου. Ο νέος, πιο φιλελεύθερος εκλογικός νόμος, οδήγησε στη δημιουργία μιας πληθώρας νέων κομμάτων, τα οποία ασκούν πίεση για την πρόταση αληθινών εναλλακτικών λύσεων, αλλά παράλληλα αποσπούν ψήφους από τα λίγα κόμματα που θα μπορούσαν να έχουν την ευκαιρία να αμφισβητήσουν το ισχύων σύστημα.

RUSSIA-BOLOTNAYA-RALLY-008

Ποιά είναι τα κύρια χαρακτηριστικά αυτού που περιγράφεται στο βιβλίο ως “σύστημα Πούτιν” και είναι περισσότερο γνωστό ως “κατακόρυφος της εξουσίας” (“vertical of power”)

Πρόκειται για ένα σύστημα που στηρίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό σε πελατειακά δίκτυα σε όλα τα επίπεδα του κράτους, από τους προσωπικούς φίλους του Πούτιν στην κορυφή, μέχρι και την τελευταία λεπτομέρεια στη βάση με τους διοικητές των χωριών. Τα δίκτυα αυτά πάντοτε κυριαρχούσαν στη ρωσική πολιτική, αλλά υπό τον Πούτιν ενσωματώθηκαν σε ένα ενιαίο σύστημα. Η πολιτική διαμάχη και ο ανταγωνισμός δεν εξαλείφθηκαν, αλλά δε βγαίνουν πια στη δημοσιότητα, γιατί από εκλογική διαμάχη έγιναν διαμάχη μεταξύ των ελίτ. Η προεδρική διοίκηση ενεργεί ως τελικός διαμεσολαβητής, επειδή ελέγχει τη διανομή των πόρων και τη χρησιμοποίηση των κατασταλτικών μηχανισμών για την εκτέλεση των αποφάσεών της.

Σύμφωνα με τα συμπεράσματά σας, οι διαμαρτυρίες θα μπορούσαν να κάνουν το ρωσικό κράτος περισσότερο ομοσπονδιακό. Ποια είναι η κατάσταση των εθνικών μειονοτήτων στη Ρωσία σήμερα;

Το ζήτημα του φεντεραλισμού είναι διαφορετικό από εκείνο των εθνικών μειονοτήτων, δεδομένου ότι πολλές περιοχές έχουν μια μεγάλη ρωσική πλειοψηφία και πολλές από τις αναγνωρισμένες μειονότητες ζουν εκτός της περιοχής από την οποία προέρχονται. Η πολιτική δομή των περιφερειών είναι πολύ πιο σημαντική από την αναγνώρισή τους ως περιοχές συγκεκριμένων μειονοτήτων. Αν το σύστημα ήταν λιγότερο συγκεντρωτικό, οι διαρθρωτικές διαφορές μεταξύ των περιφερειών θα ήταν πιο εμφανής: το δικτατορικό καθεστώς του Ραμζάν Καντίροφ στην Τσετσενία δε θα μπορούσε πλέον να συγκρατηθεί από τη χρηματική ενίσχυση του Κρεμλίνου, το Καλίνινγκραντ και η Καρέλια θα μπορούσαν να γίνουν πιο ανοιχτά πλουραλιστικές, αλλά από την άλλη πλευρά οι φτωχότερες περιοχές θα μπορούσαν να έρθουν σε ακόμα πιο μειονεκτική θέση.

Πώς αξιολογείτε την έξαρση του ρωσικού εθνικισμού;

Ο «Ρωσικός εθνικισμός» είναι ένα πολυδιάστατο φαινόμενο. Η πιο ανησυχητική εξέλιξη τα τελευταία χρόνια είναι η αύξηση της ξενοφοβικής βίας, η οποία αυξάνεται ακόμη κι αν το γενικά υψηλότατο επίπεδο των ανθρωποκτονιών στη Ρωσία άρχισε να μειώνεται σιγά σιγά. Αυτή η βία είναι συγκεντρωμένη σε μερικές από τις μεγαλύτερες πόλεις και οι κύριοι στόχοι της είναι Ρώσοι πολίτες από το Βόρειο Καύκασο, καθώς και εποχιακά διακινούμενοι εργαζόμενοι από την Κεντρική Ασία. Το κράτος, καθώς και η αντιπολίτευση, συμπεριλαμβανομένων των φιλελεύθερων, χρησιμοποιούν αυτούς τους ανθρώπους ως εξιλαστήρια θύματα, ερμηνεύοντας κοινωνικά προβλήματα ως εθνοτικά. Δυστυχώς, αυτό είναι πιθανό να συνεχιστεί, απηχώντας σε σοβαρότερο επίπεδο τις εξελίξεις που βλέπουμε σε άλλα μέρη της Ευρώπης.

Πώς επηρεάζουν οι διαδηλώσεις στη Ρωσία τον αυξανόμενο γεωπολιτικό της ρόλο; Πώς θα μπορούσε να επηρεάσει αυτό το ρόλο μια αλλαγή του συστήματος;

Μέχρι στιγμής έχει υπάρξει ελάχιστη άμεση επιρροή, διότι στη Ρωσία η εξωτερική πολιτική είναι λιγότερο επιρρεπής στη λαϊκή πίεση από ό,τι αλλού. Ούτε και υπάρχει λόγος να πιστέψουμε ότι οι αντίπαλοι του Πούτιν θα ακολουθήσουν μια ριζικά διαφορετική εξωτερική πολιτική. Ωστόσο, η επιμονή του Πούτιν στην αρχή της εθνικής κυριαρχίας και η αποστροφή του ως προς τη διεθνή παρέμβαση σε χώρες όπως η Λιβύη και η Συρία έχουν να κάνουν με το φόβο να μην βρουν οι διαμαρτυρίες στη Ρωσία διεθνή υποστήριξη. Ακόμα κι αν αυτό είναι ένα απίθανο σενάριο, ο φόβος είναι εντελώς υπαρκτός.

This article is also available in:

Translate this in your language

Like this Article? Share it!

Leave A Response