Wednesday 20th September 2017
x-pressed | an open journal
October 27, 2014
October 27, 2014

Συνέντευξη του Antonio Cuesta Marín, συγγραφέα του βιβλίου “Αλληλεγγύη και Αυτοδιαχείριση στην Ελλάδα”

Author: x-pressed
Categories: Dialogues, On the crisis
This article is also available in: enes
Συνέντευξη του Antonio Cuesta Marín, συγγραφέα του βιβλίου “Αλληλεγγύη και Αυτοδιαχείριση στην Ελλάδα”
Ο Antonio Cuesta Marín είναι συγγραφέας του βιβλίου "Solidaridad y autogestión en Grecia" («Αλληλεγγύη και αυτοδιαχείριση στην Ελλάδα»). Σύνδεσμος για το βιβλίο στα ισπανικά.

1. Τι σε ώθησε να γράψεις αυτό το βιβλίο για την Ελλάδα;

Η άφιξή μου στην Ελλάδα το καλοκαίρι του 2011 συνέπεσε με μία από τις χειρότερες στιγμές της σύγχρονης ιστορίας της χώρας. Μια περίοδος κατά την οποία το εργατικό κίνημα και οι κοινωνικές οργανώσεις βρίσκονταν σε πλήρη αναβρασμό. Οι πολιτικοί και συνδικαλιστικοί αγώνες παρουσιάστηκαν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο από όλα τα μεγάλα μέσα επικοινωνίας, ωστόσο δεν συνέβη το ίδιο με τις πολλαπλές πρωτοβουλίες που άρχισαν να αναδύονται σε επίπεδο γειτονιάς. Μετά από διάφορες προσπάθειες να παρουσιάσω με γραπτό τρόπο μια ανάλυση πιο ευρεία και πιο βαθιά από ότι μια δημοσιογραφική παρουσίαση, το Ίδρυμα Manu Robles-Arangiz Institutua μου έδωσε τη δυνατότητα να εκδοθεί σε μορφή βιβλίου.

2.Τι έχει αλλάξει στη Ελλάδα, ως προς τον κοινωνικό της ιστό και τις πρωτοβουλίες προς νέες μορφές αυτοοργάνωσης, στα χρόνια που ζεις εκεί;

Σε γενικές γραμμές, έχω βιώσει την ανάπτυξη και την ενδυνάμωση της πλειονότητας των πρωτοβουλιών με τις οποίες είχα επαφή. Ορισμένες από αυτές έχουν να επιδείξουν μια ωριμότητα που εκπλήσσει καθώς πρόκειται για πρόσφατα εγχειρήματα με προφανείς οικονομικούς περιορισμούς. Ωστόσο, η οργανωτική ικανότητα και η δέσμευση μιας σημαντικής μερίδας της τοπικής κοινωνίας έδωσαν μια πρωτοφανή διάσταση στις πρωτοβουλίες αλληλεγγύης, όπως οι κοινωνικές κλινικές, ή στις πρωτοβουλίες συνεργασίας, όπως τα δίκτυα ανταλλαγής μεταξύ παραγωγών και καταναλωτών. Για να κατανοήσουμε τι σημαίνει αυτό για τις ελληνικές οικογένειες, φτάνει να σκεφτούμε ότι πέρσι το 22% των νοικοκυριών προμηθεύτηκαν τα βασικά τους τρόφιμα μέσω δικτύων «χωρίς μεσάζοντες» και ότι ένα 6% τα προμηθεύτηκαν από κοινωνικά παντοπωλεία.

3. Ποιες πρωτοβουλίες λειτούργησαν καλύτερα, κατά την άποψή σου;

Θα έλεγα οι σχετικές με την κοινωνική οικονομία. Το μοντέλο του συνεταιρισμού, που λειτουργεί ως συνέλευση, με στόχο την αυτοαπασχόληση των μελών της, αλλά έχοντας ταυτόχρονα συνείδηση των απειλών και των περιορισμών που επιβάλλονται από το καπιταλιστικό σύστημα, είχε μια ανοδική πορεία από τότε που εφαρμόστηκε ο νέος νόμος και, παρά την κρίση, κατάφεραν να διατηρηθούν και να βελτιώσουν τα αποτελέσματά τους. Πέρα από αυτές τις οργανώσεις, αξίζει να αναφερθούμε επίσης στο ευρύ δίκτυο καταστημάτων και πρωτοβουλιών, που φέρνουν σε επαφή μικρούς παραγωγούς, κυρίως βιολογικής καλλιέργειας, με τους τελικούς καταναλωτές σε εκατοντάδες σημεία της χώρας.

4. Σε ποιο βαθμό είναι βιώσιμες αυτές οι πρωτοβουλίες; Κυρίως όσες στηρίζονται στην αλληλεγγύη, όπως τα φαρμακεία, οι κλινικές…

Όσον αφορά στο οικονομικό κομμάτι, νομίζω ότι η βιωσιμότητα εξαρτάται από το αν θα είναι πετυχημένη ως ιδέα και από την ικανότητα εργασίας των μελών τους. Σε αυτό προστίθεται το γεγονός ότι οι ηθικές τους αρχές συμβάλλουν στην προσέγγιση και στους δεσμούς με την τοπική κοινωνία. Η βιωσιμότητα των αλληλέγγυων δομών εξαρτάται από άλλα στοιχεία: η παρέμβαση σε πιεστικά προβλήματα ενός μέρος του πληθυσμού βασίζεται στη συνεργασία και τη συμμετοχή πολλών ανθρώπων. Από όσο γνωρίζω, ορισμένες πρωτοβουλίες τροποποιήθηκαν ώστε να  προσαρμοστούν καλύτερα στις πραγματικές ανάγκες, αλλά δεν εξαφανίστηκαν. Όταν βλέπεις το επίπεδο δέσμευσης πολλών ανώνυμων συμμετεχόντων και τις ευρηματικές προτάσεις για τη χρηματοδότηση των εγχειρημάτων αυτών, κατανοείς το ότι επιβιώνουν, παρά τις αντίξοες συνθήκες.

5. Τις γνωρίζει η κοινωνία; Έχει προκύψει κάποιου είδους πολιτικός διάλογος γύρω από αυτές τις νέες μορφές κάλυψης βασικών αναγκών μέσα από την αυτο-οργάνωση;

Η εντύπωσή μου είναι ότι υπάρχουν δύο κόσμοι παράλληλοι, αυτός των θεσμών και της πολιτικής μέσα από τους θεσμούς, τον οποίο παρουσιάζουν τα μεγάλα μέσα επικοινωνίας, και η πραγματικότητα που ζουν οι πολίτες, που είναι ξεκάθαρα παρούσα σε οποιαδήποτε πρωτοβουλία ή κοινωνική ομάδα. Αναμφισβήτητα, τα καθεστωτικά μέσα επικοινωνίας δεν έχουν παρουσιάσει ένα διάλογο ειλικρινή και ανοικτό ως προς τις πιθανές εναλλακτικές ή τις διεκδικήσεις των κινημάτων βάσης. Ενίοτε ενημερώνουν για κάποια από τις πρωτοβουλίες, αλλά κυρίως από την οπτική γωνία του ανθρωπισμού, όχι της διεκδίκησης. Είναι φυσικό, η λογική αυτών των «διαμορφωτών της κοινής γνώμης» είναι ενταγμένη στο νεοφιλελεύθερο σύστημα και δεν θα προβάλλουν τις φωνές που είναι αντίθετες με τα συμφέροντά τους. Ωστόσο, νομίζω ότι σε επίπεδο κοινωνίας έχουν δημιουργηθεί κανάλια επικοινωνίας που χρησιμοποιούνται για τη διάδοση πληροφοριών και καλεσμάτων και που έχουν λειτουργήσει αρκετά αποτελεσματικά.

6. Ποια είναι η άποψή σου για τις γυναίκες; Χρειάζονταν την κρίση για να θυμηθούν το φεμινισμό και να τον ξαναβάλουν στη ζωή τους;

Η Ελλάδα είναι μια χώρα βαθιά σεξιστική και, όπως συνέβη και με άλλα τμήματα της κοινωνίας, η άφιξη της κρίσης χρησίμευσε για να προταθούν εναλλακτικά μοντέλα, ως αποτέλεσμα της αποτυχίας του παρόντος. Από αυτή την άποψη, ο ρόλος των γυναικών ήταν βασικός στο να ξεκινήσουν και να διατηρηθούν πολλές από τις πρωτοβουλίες αλληλεγγύης, αλλά και επίσης, στο να καταγγείλουν τη διπλή εκμετάλλευση που υφίστανται. Από τη μία πλευρά, ως εργαζόμενες, έχουν χαμηλότερο επίπεδο μισθών από ότι οι άνδρες και υψηλότερο ποσοστό ανεργίας. Αλλά, παράλληλα, αναλαμβάνουν, στο πλαίσιο της οικογένειας, να προσέχουν τα παιδιά, τους αρρώστους, τους ηλικιωμένους, τους ανάπηρους, ακόμη και τους άνεργους νέους που κατοικούν μαζί τους. Η εξαφάνιση των κοινωνικών υπηρεσιών συνέβαλε στην αύξηση αυτού του φορτίου και τις οδήγησε στο να οργανωθούν για να δώσουν συλλογικές απαντήσεις στην ουσιαστική εξάλειψη του επονομαζόμενου κράτους πρόνοιας.

7. Θεωρείς ότι αυτές οι πρωτοβουλίες για τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς που αναφέρεις (κλινικές, φαρμακεία, συσσίτια, νηπιαγωγεία) μπορούν να αποτελέσουν απάντηση στις ρατσιστικές και ξενόφοβες πρωτοβουλίες που ανέπτυξε παράλληλα η Χρυσή Αυγή; Ποιος νομίζεις ότι θα κερδίσει αυτή τη μάχη για τους αναξιοπαθούντες;

Αναμφίβολα, στο ζήτημα αυτό υπάρχει μεγάλο περιθώριο για πολιτική παιδαγωγία από τα κοινωνικά κινήματα. Αλλά πιστεύω ότι έχουν υιοθετήσει το σωστό δρόμο και σε επίπεδο γειτονιάς θα αποδώσει καρπούς. Ταυτόχρονα, πιστεύω ότι η Χρυσή Αυγή δεν είναι το πρόβλημα, παρά το σύμπτωμα ενός καρκινώματος που έχει προκαλέσει η κατάρρευση του κοινωνικοοικονομικού μοντέλου, το οποίο έχει ακόμη να προκαλέσει πολύ πόνο. Ωστόσο, συγκριτικά με τις βίαιες δράσεις της άκρας δεξιάς, είναι πιο καταστροφικές οι απάνθρωπες πολιτικές λιτότητας που κατασπαράζουν τους πιο ευάλωτους τομείς της κοινωνίας, είτε είναι μετανάστες, είτε ντόπιοι.

8. Μπορούμε να συγκρίνουμε την περίπτωση της Ελλάδας με της Ισπανίας; Τι κοινό υπάρχει και τι τις διαφοροποιεί;

Δεν νομίζω ότι πρέπει να συγκρίνουμε, ωστόσο υπάρχουν ορισμένα γεγονότα που επαναλαμβάνονται και στις δύο περιπτώσεις και που, παρά τις κοινωνικές και οικονομικές διαφορές των δύο χωρών, προκάλεσαν την απόρριψη ως αντίδραση της πλειοψηφίας της κοινωνίας. Τόσο η Ισπανία όσο και η Ελλάδα ήταν δευτερεύουσες οικονομίες στην υπηρεσία του σχεδίου του γερμανικού καπιταλισμού για την ευρωπαϊκή κατασκευή. Και οι δύο υπέστησαν μια ισχυρή χρηματιστικοποίηση των οικονομιών τους μέσα από την κατασκευαστική φούσκα (στην ισπανική περίπτωση) και από την ανεξέλεγκτη ιδιωτική κατανάλωση (στην ελληνική περίπτωση). Η κρίση επηρέασε πιο πολύ την ελληνική οικονομία επειδή διέθετε πιο ισχνό παραγωγικό ιστό σε σχέση με την ισπανική, αλλά το αποτέλεσμα ήταν παρόμοιο: μεγάλα ποσοστά ανεργίας, ουσιαστική εξαφάνιση των κοινωνικών παροχών, ιδιωτικοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών, διάλυση της εργατικής νομοθεσίας… απέναντι σε όλα αυτά η κοινωνική αντίδραση είχε ομοιότητες, αν και πάλι στην ελληνική περίπτωση η κοινωνική οργάνωση έπεται του κινήματος που αναπτύχθηκε στο ισπανικό κράτος. Ωστόσο, θεωρώ ότι οι βάσεις και οι στόχοι που έχουν τεθεί και στις δύο περιπτώσεις συμπίπτουν ως προς την αντιμετώπιση ενός οικονομικού μοντέλου που χαρακτηρίζεται από την αδικία και την ανισότητα και ενός διεφθαρμένου και αντιδημοκρατικού πολιτικού συστήματος. Ευελπιστώ ότι σύντομα οι διεκδικήσεις των πολιτών θα βρουν ανταπόκριση σε λαϊκές κυβερνήσεις που θα βάλουν τέλος σε αυτόν τον εφιάλτη.

9. Τι μήνυμα θα ήθελες να στείλεις σε άλλες χώρες που είναι στην ίδια κατάσταση, όπως η Ισπανία; Τι μπορούμε να μάθουμε από την Ελλάδα;

Καταρχήν θα ήθελα να τονίσω πόσο σημαντικό είναι να βρούμε συμμαχίες και ευρείες συγκλίσεις, τόσο σε κάθε κράτος όπως και στο πλαίσιο της ευρωζώνης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ώστε να τερματιστούν οι πολιτικές λιτότητας. Οι λαοί της ευρωπαϊκής περιφέρειας θα πρέπει να ενισχύσουν την αλληλεγγύη και την αλληλοστήριξη τους, καθώς σε αντίθετη περίπτωση η πίεση που θα δεχτεί ένα «αντάρτικο» κράτος, αν τελικά προκύψει κάτι παρόμοιο, θα είναι αβάσταχτη. Από αυτή την άποψη,  ο ελληνικός λαός έχει δείξει μια αξιέπαινη ικανότητα αντίστασης, χωρίς να εγκαταλείψει τις διεκδικήσεις του με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο, και τώρα δείχνει την ικανότητα του να οργανωθεί και να προτείνει εναλλακτικές από τη βάση. Αν κάτι μας έχει αποδείξει είναι ότι δεν μπορούμε να κατεβάσουμε τα όπλα, ότι η μόνη μάχη που χάνουμε είναι αυτή που παρατάμε.

Creative Commons License
Συνέντευξη του Antonio Cuesta Marín, συγγραφέα του βιβλίου “Αλληλεγγύη και Αυτοδιαχείριση στην Ελλάδα” by x-pressed is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License.

This article is also available in:

Translate this in your language

Like this Article? Share it!

Leave A Response