Sunday 08th December 2019
x-pressed | an open journal
October 19, 2015
October 19, 2015

Το Δουβλίνο τελείωσε: η άνοδος των νέων μεταναστευτικών φυλακών της Ευρώπης

Author: Richard B Translator: Eleni Nicolaou
Source: openDemocracy  Category: Borders
This article is also available in: enes
Το Δουβλίνο τελείωσε: η άνοδος των νέων μεταναστευτικών φυλακών της Ευρώπης

Eritreans land in Lampedusa, July 2015. Demotix/Carmine Orlando.All rights reserved.

Αναθέτοντας στην Ύπατη Αρμοστεία και τη Frontex να παρεμβαίνουν πιο άμεσα κατά τις πρώτες στιγμές της άφιξης με αναγνώριση και δακτυλοσκόπηση, η ΕΕ προσπαθεί να επανακτήσει τον έλεγχο των μετακινήσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Σε μια συνάντηση στις Βρυξέλλες την Τετάρτη, η Άνγκελα Μέρκελ δήλωσε ότι η συμφωνία του Δουβλίνου έχει τελειώσει.

Η αρχή της συμφωνίας, η οποία κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική για σχεδόν 20 χρόνια, είναι ότι όποιος/α θέλει να ζητήσει άσυλο στην ΕΕ πρέπει να το πράξει στη χώρα πρώτης άφιξης και ταυτοποίησης. Αντί γι’ αυτό, η ΕΕ έχει τελικά προκρίνει ένα σύστημα ποσοστώσεων.

Οι συνθήκες του Δουβλίνου παρουσίαζαν πάρα πολλές αδυναμίες. Αλλά αυτό που οδήγησε τελικά στην κατάρρευσή τους είναι προφανώς η αποφασιστικότητα των εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων που κατά κύματα διέσχισαν τα σύνορα μετά τα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν στον κόσμο εξ αιτίας της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης και της Αραβικής Άνοιξης. Αυτό σημαίνει ότι μόνο λίγα κράτη μέλη της ΕΕ είναι υπεύθυνα για τεράστιο αριθμό ανθρώπων, τα ίδια κράτη που επλήγησαν πιο σκληρά από την οικονομική κατάρρευση και την ύπαρξη ανισοτήτων μέσα στην ΕΕ.

Χωρίς υποδομές ή οικονομίες να τους υποστηρίζουν στην Ιταλία και την Ελλάδα, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι πήραν στα χέρια τους το μέλλον τους και βρήκαν τρόπους να παρακάμψουν το σύστημα, με στόχο να φθάσουν σε άλλα κράτη της ΕΕ, χωρίς να δακτυλοσκοπηθούν. Και πολύ συχνά η Ιταλία και η Ελλάδα έκαναν τα στραβά μάτια σε αυτό, για να βγάλουν από πάνω τους ένα επιπλέον βάρος από τον σωρό των προβλημάτων τους.

Αλλά τι ακριβώς αντικαθιστά τις συνθήκες του Δουβλίνου; Την ίδια ημέρα που η Μέρκελ προέβη στη σχετική ανακοίνωσή της, μια ομάδα 50 μεταναστών από την Ερυθραία δραπέτευσαν από το βαριά στρατιωτικοποιημένο κέντρο κράτησης στη Λαμπεντούζα, για να διαμαρτυρηθούν έξω από την εκκλησία στην κεντρική πλατεία, παραμένοντας εκεί μέχρι που η αστυνομία και ο δήμαρχος τους έπεισε να επιστρέψουν στο κέντρο. Διαμαρτύρονταν κατά της υποψρεωτικής δακτυλοσκόπησης.

Αυτό είναι μέρος του νέου συστήματος που θέτει η ΕΕ ως απάντηση στην κρίση των συνόρων. Το μήνα Σεπτέμβριο κυριάρχησαν οι ειδήσεις για τις συνοριακές κρίσεις και τις αντιδράσεις της Ευρώπης σε αυτές – είτε από τα κάτω είτε από τα πάνω. Ήταν σαν οι τροχοί της πολιτικής να τέθηκαν σε κίνηση. Αλλά στην πραγματικότητα, απλά επιταχύνονταν, καθώς σχέδια που είχαν τεθεί επί τάπητος εδώ και πολλούς μήνες μπήκαν τώρα σε εφαρμογή.

Οι Times αποκάλυψαν ότι η ΕΕ σχεδιάζει να απελάσει χιλιάδες μετανάστες, μέσω των κέντρων κράτησης. Δεν μπορεί να υπάρξει αμφιβολία ότι αυτά τα κέντρα είναι τα “hotspots” που δημιουργούνται στην Ιταλία και την Ελλάδα, και που η δημιουργία τους έχει ζητηθεί και από τη Βουλγαρία. Στην επίσημη γλώσσα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα “hotspots” είναι κέντρα για τις Ομάδες Υποστήριξης Διαχείρισης της Μετανάστευσης. Η Ιταλία και η Ελλάδα πρέπει να φιλοξενήσουν μια περιφερειακή ομάδα εργασίας (στην Κατάνια, στη Σικελία, και στις αποβάθρες του Πειραιά, στην Αθήνα), που θα επιβλέπουν το έργο που επιτελείται από μια σειρά οργανώσεων, συμπεριλαμβανομένης και της Frontex. Τα έγγραφα της Επιτροπής καθιστούν σαφές ότι ο σκοπός της επιχείρησης είναι τόσο οι απελάσεις και η αντιμετώπιση των δικτύων διακίνησης μεταναστών χωρίς χαρτιά, όσο και κάθε προσπάθεια για την έννομη υποδοχή των αιτούντων άσυλο.

Αυτά τα hotspots μπήκαν για πρώτη φορά στο τραπέζι τον Ιούνιο – ή, όπως ο Ευρωπαίος Επίτροπος το έθεσε «Έχω προσπαθήσει για περισσότερο από πέντε μήνες να εξηγήσω τι είναι αυτό το hotspot». Ωστόσο, η ιδέα έχει πάρει μια νέα ώθηση, στο πλαίσιο της πρόσφατης απόφασης της πλειονότητας των κρατών μελών της ΕΕ (χωρίς πολλές από τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, σημειωτέον) για την εγκατάσταση ενός συστήματος ποσοστώσεων για την υποδοχή 160.000 νέων αφίξεων στην ΕΕ. Το σύστημα των ποσοστώσεων σημαίνει την ουσιαστική λήξη της συμφωνίας του Δουβλίνου, η οποία είναι (θεωρητικά, ακόμα) η συνθήκη με την οποία οι άνθρωποι που φτάνουν στην ΕΕ πρέπει να ζητούν άσυλο στη χώρα υποδοχής τους. Στην πραγματικότητα, το σύστημα του Δουβλίνου έχει ήδη αποτύχει εδώ και πολύ καιρό.

Δεν σημαίνει, βέβαια, ότι αυτό συνέβη επειδή, το 2012, αντιμέτωπη με τις άθλιες συνθήκες των ελληνικών κέντρων υποδοχής, η ΕΕ επέτρεψε στις ελληνικές αρχές να προμηθεύσουν τους μετανάστες με μια 30ήμερη άδεια παραμονής. Η τυπική ιδέα του εγγράφου ήταν μια επίσημη εντολή στους μετανάστες να επιστρέψουν εκεί από όπου ήρθαν, αν και ήταν προφανές ότι στην πραγματικότητα ήταν ένα εισιτήριο είτε για να μείνουν στην Ελλάδα, χωρίς να καταγραφούν, είτε για να περάσουν σε μια άλλη χώρα όπου θα μπορούσαν να πάρουν άσυλο.

Η σημασία του εγγράφου στην Ελλάδα είναι ότι, χωρίς αυτό, είναι δύσκολο να πάρει κανείς το πλοίο από τα νησιά που βρίσκονται κοντά στην Τουρκία προς την ηπειρωτική Ελλάδα. Για τον λόγο αυτόν, υπήρξε ένα όλο και πιο επίσημο σύστημα με το οποίο οι μετανάστες φθάνουν στα νησιά, καταγράφονται για να αποκτήσουν την 30ήμερη άδεια παραμονής και στη συνέχεια αγοράζουν ένα εισιτήριο για το πλοίο προς Αθήνα. Τα κέντρα υποδοχής στα νησιά, ωστόσο, αλλάζουν. Ήδη, οι Σύριοι περιμένουν σε μία ουρά, και όλοι οι άλλοι (κυρίως Αφγανοί) σε άλλη. Αυτό είναι μέρος του πιλοτικού σχεδίου των «hotspot» στη Λέσβο. Άλλα κινητά γραφεία διοικούμενα από τη Frontex σχεδιάζονται για τα νησιά της Σάμου, Χίου, Λέρου και Κω.

Ο λόγος για τον διαχωρισμό των Σύριων από όλους τους άλλους είναι να προσδιοριστούν εκείνοι που κρίνονται κατάλληλοι για το σύστημα των ποσοστώσεων της ΕΕ. Υπάρχει φόβος ότι το άρθρο των Times χρησιμεύει ως προαναγγελία τού τι θα συμβεί σε όλους τους υπόλοιπους. Το σύστημα των ποσοστώσεων έχει στόχο να καλύψει εκείνους που φθάνουν στην Ευρώπη μεταξύ του Σεπτεμβρίου του 2015 και του Σεπτεμβρίου του 2017, πράγμα που σημαίνει ότι δεν είναι σαφές κατά πόσον ισχύει για όποιους έφθασαν πριν από την εν λόγω περίοδο.

Θυμόμαστε την ανάλγητη στάση του Ντέιβιντ Κάμερον σχετικά με τη συμφωνία να βοηθηθούν οι Σύριοι πρόσφυγες στην Τουρκία, αλλά όχι αυτοί που βρίσκονται ήδη στο Καλέ; Το σύστημα των ποσοστώσεων της ΕΕ είναι βασικά το ίδιο: είναι μια συμφωνία για να μετεγκατασταθούν οι νεοαφιχθέντες, αλλά όχι αυτοί που βρίσκονται ήδη εντός της ΕΕ.

Υπάρχει και ένα άλλο χαρακτηριστικό που εμπεριέχεται στις ανακοινώσεις του Κάμερον και που ενδεχομένως να συμπεριληφθεί στην προσέγγιση της ΕΕ. Το βρετανικό κράτος δήλωσε ότι είναι διατεθειμένο να δεχθεί ανθρώπους για μερικά χρόνια, μέχρι αυτοί να είναι σε θέση να επιστρέψουν στην πατρίδα τους, όταν δηλαδή λήξει ο εμφύλιος στη Συρία – κάτι ακόμα πιο μακρινό τώρα με την παρέμβαση της Ρωσίας. Αυτό θα υπόκειται στο σύστημα Προσωρινής Προστασίας, το οποίο χρησιμοποιήθηκε κυρίως κατά τη διάρκεια του πολέμου της Βοσνίας. Πρόκειται για μια ενδιάμεση λύση μεταξύ δύο άλλων μέτρων: την αποδοχή ανθρώπων σε ατομική βάση, πράγμα που απαγορεύεται από τη σύμβαση της Γενεύης, και την απόρριψή τους συνολικά. Αντίθετα, η Προσωρινή Προστασία αναγνωρίζει ένα διάχυτο, γενικευμένο πρόβλημα σε μια χώρα, και επιτρέπει να ληφθούν αποφάσεις σε μια γενική και όχι ατομική βάση.

Σε κάποιον βαθμό, αυτό θα παρέχει άμεση αν και προσωρινή βοήθεια σε εκείνους που φθάνουν στην Ελλάδα ή τη Βουλγαρία από τη Συρία μέσω της Τουρκίας, ή, στην περίπτωση της Ιταλίας, αυτούς που υφίστανται την πολιτική καταστολή στην Ερυθραία – που προσπαθούν δηλαδή να ξεφύγουν από τη στρατολόγηση και την καταναγκαστική εργασία.

Γιατί, λοιπόν, οι 50 Ερυθραίοι που βγήκαν από το hotspot στη  Λαμπεντούζα (που βρίσκεται σε πλήρη λειτουργία) διαμαρτύρονταν ενάντια στη δακτυλοσκόπηση; Σύμφωνα με αναφορές, το κέντρο στη  Λαμπεντούζα δεν έχει αλλάξει καθόλου. Το κέντρο CPSA που ιδρύθηκε εκεί είχε ήδη την εξουσιοδότηση να κρατάει τους ανθρώπους για διάστημα έως 72 ωρών –και στην πραγματικότητα συχνά μέχρι 2 εβδομάδες– μετά το πέρας του οποίου είτε αποστέλλονται απευθείας σε κέντρο απέλασης (CIE – το οποίο περιλαμβάνει οποιονδήποτε από την Τυνησία ή το Μαρόκο), είτε στα ιταλικά «κέντρα υποδοχής». Η διαφορά όμως είναι ότι στο παλιό σύστημα, οι άνθρωποι συχνά δεν δακτυλοσκοπούνταν, είτε στο παραφορτωμένο σύστημα στη  Λαμπεντούζα, είτε σε άλλα λιμάνια στη Σικελία στα οποία οδηγήθηκαν. Χάρη στην απουσία έγκαιρης δακτυλοσκόπησης ήταν σχετικά εύκολο για όποιον δεν οδηγούνταν κατευθείαν στα κέντρα απέλασης απλά να φύγει από το ιταλικό σύστημα υποδοχής και να πάρει το δρόμο για βόρεια Γερμανία.

Αυτό επιχειρεί να αλλάξει το νέο σύστημα. Αναθέτοντας στην Ύπατη Αρμοστεία και τη Frontex να παρεμβαίνουν πιο άμεσα κατά τις πρώτες στιγμές της άφιξης με αναγνώριση και δακτυλοσκόπηση, η ΕΕ προσπαθεί να επανακτήσει τον έλεγχο των μετακινήσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Οι νέες ποσοστώσεις δεν είναι ένα καλοπροαίρετο σύστημα με το οποίο χώρες όπως η Γερμανία έχουν ανοίξει τις πόρτες τους, διότι, στην πραγματικότητα, οι πόρτες (π.χ. το πέρασμα του Μπρέννερ και η Βεντιμίλια, που σήμερα αστυνομοκρατούνται πλήρως) ήταν συνήθως ήδη ανοιχτές, και πολλοί Ερυθραίοι και Σύριοι πέρασαν στη Γερμανία μέσω Ιταλίας και Ελλάδας.

Στο νέο σύστημα, το ταξίδι αυτό γίνεται επίσημο υπό την αιγίδα της ίδιας της ΕΕ. Ο λόγος για τον οποίο οι 50 Ερυθραίοι διαμαρτυρήθηκαν στη Λαμπεντούζα είναι επειδή δεν είναι αυτό το σύστημα που περίμεναν και για το οποίο είχαν “εκπαιδευτεί” κατά τη διάρκεια των τελευταίων μηνών ή ετών του ταξιδιού τους προς την Ευρώπη. Περίμεναν να οδηγηθούν σε κάποιο κέντρο στη Σικελία, να το εγκαταλείψουν, να κατευθυνθούν στη Ρώμη, και στη συνέχεια στη Γερμανία, για να βρουν τους φίλους τους, τις οικογένειές τους, και καλύτερες οικονομικές ευκαιρίες. Αντί γι’ αυτό, γίνονται αντικείμενο των γεωπολιτικών παιχνιδιών της ΕΕ.

Εν τω μεταξύ, η νομική θολούρα του όλου συστήματος δημιουργεί, όπως το έθεσε η ερευνήτρια νομικών θεμάτων Iside Gjergji, ένα είδος «προγραμματισμένου χάους», έναν «ασαφή νομικά και διαδικαστικά χώρο, έτσι ώστε οι ίδιες αυθαίρετες αποφάσεις μπορούν να συνεχίσουν να επιβάλλονται». Και το μεγάλο ερώτημα παραμένει για το τι θα συμβεί σε όλους όσοι δεν είναι Σύριοι ή Ερυθραίοι. Διότι εάν το σύστημα Προσωρινής Προστασίας εφαρμοστεί σε μεγάλη κλίμακα, αυτό δεν παρέχει εγγυήσεις σε όσους εκπατρίζονται για προσωπικούς λόγους, όπως εκείνοι που προσπαθούν να ξεφύγουν από τις διώξεις για τις σεξουαλικές τους προτιμήσεις ή για χιλιάδες άλλους περίπλοκους λόγους που υποχρεώνουν τους ανθρώπους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους για νέους προορισμούς.

Η ΕΕ συζήτησε τη δυνατότητα χρηματοδότησης όλων των επαναπατρισμών, πράγμα που θα ταίριαζε με τις αποκαλύψεις των Times. Η  Λαμπεντούζα είναι ένα από τα πέντε hotspots που προγραμματίστηκαν για την Ιταλία, ενώ τα υπόλοιπα βρίσκονται στο CPSA του Pozzallo, στο CIE του Τράπανι, στην Augusta, στο Porto Empedocle και στον Τάραντα – αν και από αυτά, μόνο η  Λαμπεντούζα έχει στην πραγματικότητα μετατραπεί επίσημα μέχρι στιγμής. Τα κέντρα της Σικελίας φιλοξενούν σήμερα χιλιάδες αιτούντες άσυλο από τη δυτική Αφρική και την ινδική υποήπειρο. Η επαρχία του Τράπανι έχει περίπου 3.000. Το μέλλον όσων φθάνουν στις ακτές της Ιταλίας από την Τυνησία, το Μαλί, τη Νιγηρία, την Γκάνα και το Μπαγκλαντές, μεταξύ άλλων –έχοντας διασχίσει όχι μόνο το νεκροταφείο της Μεσογείου, αλλά και ακόμη πιο επικίνδυνες ερήμους και πολεμικές ζώνες– απειλείται σήμερα ακόμη περισσότερο από ποτέ, ως άμεσο αποτέλεσμα της τεχνητής διάκρισης μεταξύ «προσφύγων» και «οικονομικών μεταναστών». Και το σύστημα των ποσοστώσεων στην μετεγκατάσταση 120.000 ανθρώπων δεν είναι τίποτα μπροστά στις 600.000 που έχουν ζητήσει άσυλο μόνο φέτος, προκαλώντας αντιδράσεις από ορισμένα δεξιά κράτη-μέλη.

Τα κέντρα υποδοχής της Σικελίας, τα οποία δεν έχουν επιτήρηση και είναι ευάλωτα στη διαφθορά της Μαφίας, δημιουργούν την εντύπωση ότι η ΕΕ παραχωρεί τις μεταναστευτικές επιχειρήσεις στην Άγρια Δύση. Σε ένα τέτοιο κέντρο η δημοτική αρχή ρωτάει κάθε λίγες μέρες αν υπάρχουν παρόντες Σύριοι ή Ερυθραίοι. Δεν υπάρχουν διότι, σε γενικές γραμμές, είναι γνωστό ότι δεν μένουν στην Ιταλία, αλλά κινούνται προς άλλες χώρες, όπου υπάρχουν καλύτερες οικονομικές προοπτικές, δεδομένου του υψηλού ποσοστού έγκρισης των αιτημάτων τους για άσυλο στο παρελθόν.

Αλλά το πραγματικό ερώτημα είναι τι σχεδιάζουν οι τοπικές αρχές και η ΕΕ για τους υπόλοιπους «κατοίκους» των κέντρων;

 

This article is also available in:

Translate this in your language

Like this Article? Share it!

Leave A Response