Thursday 19th September 2019
x-pressed | an open journal
November 27, 2012
November 27, 2012

Ελλάδα: Το χρονικό μιας εξέγερσης, 2008-2012

Author: Anna Papoutsi
Categories: On the crisis, Protest
This article is also available in: enfrespt-pt
Ελλάδα: Το χρονικό μιας εξέγερσης, 2008-2012

Όλα ξεκινούν το 2008. Η κρίση έχει ξεσπάσει στην Ευρώπη αλλά στην Ελλάδα δεν έχει γίνει ακόμα αισθητή. Σχεδόν μοιάζει να μας έχει ξεχάσει…

Στις 6 Δεκεμβρίου 2008 ένας αστυνομικός σηκώνει το όπλο και σκοτώνει εν ψυχρώ στα Εξάρχεια τον 15χρονο Αλέξανδρο Γρηγορόπουλο. Η είδηση εξαπλώνεται στην πόλη και το ίδιο βράδυ ξεσπούν ταραχές καθώς ο κόσμος οργισμένος βγαίνει αυθόρμητα και διαδηλώνει.

Μια γενιά εφήβων, η οποία μέχρι τότε δείχνει αποχαυνωμένη, βγαίνει στον δρόμο να διαμαρτυρηθεί για τον άδικο χαμό ενός συνομηλίκου και καταλήγει να πολιτικοποιείται, να αυτοοργανώνεται και να διεκδικεί πολλά περισσότερα. Δικαιοσύνη, ευκαιρίες, ένα μέλλον καλύτερο. Και αυτά είναι αιτήματα που αγκαλιάζονται από ανθρώπους όλων των ηλικιών, γονείς, εργαζόμενους, φοιτητές. Είναι ένα γεγονός και μια κοινωνική αντίδραση που συγκινεί τους ανθρώπους σε όλον τον κόσμο και γίνεται σύμβολο μαζί με τον Rodney King και την εξέγερση στο Λος Άντζελες (1995) και αργότερα με τον Mark Duggan και τα επεισόδια του Λονδίνου (2011).

Είναι τα πρώτα αβέβαια βήματα ενός κινήματος στην Ελλάδα που αφήνει σημαντική παρακαταθήκη για το μέλλον.

Το 2009 η χρηματοπιστωτική κρίση φτάνει με τον πιο δραματικό τρόπο και στην Ελλάδα και μετατρέπεται μάλιστα σε κρίση δημόσιου χρέους. Ο Παπανδρέου χρησιμοποιεί τον Παπούλια, εν όψει της Προεδρικής εκλογής, για να προκαλέσει την πτώση της κυβέρνησης Καραμανλή σε μία κίνηση που πολλοί χαρακτηρίζουν «κοινοβουλευτικό πραξικόπημα». Δηλώνει ότι δεν θα υποστηρίξει την ανανέωση της θητείας του Παπούλια ως Προέδρου της Δημοκρατίας. Μόλις κερδίζει όμως τις εκλογές με το αμίμητο «λεφτά υπάρχουν», στις 4 Οκτωβρίου 2009, προτείνει αναίσχυντα για Πρόεδρο της Δημοκρατίας τον Παπούλια, ο οποίος δεν δείχνει να ενοχλείται από αυτόν τον εμπαιγμό. Εξάλλου, δεν είναι η πρώτη φορά που εξυπηρετεί την οικογένεια… 10.000.000 δρχ «δάνεισε» στον Ανδρέα Παπανδρέου για την Ροζ Βίλα.

Μετά από 6 μήνες διαψεύσεων και παρασκηνιακών παιχνιδιών, τον Απρίλιο του 2010, ο Παπανδρέου ανακοινώνει ότι η Ελλάδα καταφεύγει στην βοήθεια του ΔΝΤ, της ΕΕ και της ΕΚΤ.

Οι πολίτες, όμως, διαφωνούν και στις 5 Μαΐου 2010 πραγματοποιείται μία μαζική πορεία στην Αθήνα με 150.000 πολίτες να διαμαρτύρονται για τα μέτρα που εξήγγειλε ο πρωθυπουργός στις 2 Μαΐου και που γίνονται γνωστά ως μνημόνιο. Η πορεία σημαδεύεται από τον τραγικό θάνατο τριών ανθρώπων στην τράπεζα Μαρφίν στην Σταδίου. Πολλοί μιλούν για προβοκάτσια, άλλοι για κουκουλοφόρους και διαδηλωτές που δεν άφησαν τα πυροσβεστικά να περάσουν. Ωστόσο, το σίγουρο είναι ένα: 2 ½ χρόνια μετά, δεν έχει προκύψει κανένα στοιχείο ως προς την ταυτότητα των δραστών. Αυτών που έκαψαν ζωντανούς 3 ανθρώπους και που ανέκοψαν το ποτάμι των κοινωνικών αγώνων, την στιγμή ακριβώς που 172 βουλευτές υπερψήφιζαν το πρώτο μνημόνιο, έτσι ώστε να δανειστεί η Ελλάδα 110 δις ευρώ από το ΔΝΤ και την ΕΚΤ με επαχθείς όρους. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η Γερμανία και μόνο έχει κερδίσει 400.000.000 ευρώ από αυτόν τον πρώτο δανεισμό!

Χρειάστηκε να περάσει ένας χρόνος από τα τραγικά συμβάντα της Μαρφίν για να ξαναβγούν οι πολίτες στον δρόμο και μόνο με τα ειρηνικά καλέσματα των Αγανακτισμένων. Η 25η Μαΐου 2011, υπό την επίδραση της φήμης ότι στην Ισπανία αναρτήθηκε πανό που έλεγε «Σσσσς, ησυχία μην ξυπνήσετε τους Έλληνες» σηματοδοτεί την πρώτη συγκέντρωση των Αγανακτισμένων με κατάληψη της Πλατείας Συντάγματος. Θεσμοθετούνται λαϊκές συνελεύσεις κάθε μέρα στις 21.00, δημιουργούνται διάφορες θεματικές ομάδες εργασίας καθώς και άλλοι θεσμοί όπως σταθμός πρώτων βοηθειών. Η εμμονή των Αγανακτισμένων στην μη-βία και στην ειρηνική διαμαρτυρία έχει απήχηση στους πολίτες, οι οποίοι δείχνουν να ξυπνούν από τον λήθαργο, να ξεπερνούν την απογοήτευση από την υπερψήφιση του πρώτου Μνημονίου και να ξαναβγαίνουν στον δρόμο δυναμικότερα και μαζικότερα από ποτέ.

Στις 15 Ιουνίου 2011, με απόφαση της λαϊκής συνέλευσης της Πλατείας Συντάγματος, οι Αγανακτισμένοι καλούν σε περικύκλωση της Βουλής για να αποτραπεί η είσοδος των βουλευτών και να μην κατατεθεί το Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2012-2015. Η περικύκλωση φυσικά αποτυγχάνει καθώς η καταστολή είναι άγρια. Τα ΜΑΤ και οι ομάδες ΔΕΛΤΑ και ΔΙΑΣ μοιάζουν εκτός ελέγχου και με πρωτοφανή αγριότητα επιτίθενται σε διαδηλωτές και δημοσιογράφους κάνοντας αλόγιστη χρήση βίας, χημικών και χειροβομβίδων κρότου λάμψης. Αποτελεί ωστόσο μόνο μία πρόγευση του τι θα ακολουθήσει.

Η πραγματική στροφή προς την ανελέητη καταστολή και την επιδεικτικά αυταρχική και υπέρμετρη βία έρχεται στις 28-29 Ιουνίου 2011 κατά την διάρκεια του διήμερου αποκλεισμού της Βουλής έτσι ώστε να μην ψηφιστεί το Μεσοπρόθεσμο. Επαναλαμβάνεται το ίδιο όργιο καταστολής ενώ πια είναι εμφανές ότι υπάρχουν εντολές για εκκένωση της πλατείας από τους Αγανακτισμένους με κάθε κόστος. Αμέσως μετά την ανακοίνωση της υπερψήφισης του Μεσοπρόθεσμου, οι δυνάμεις καταστολής επιτίθενται στους διαδηλωτές και τους απωθούν όλους μακριά από την πλατεία. Παρά τις απεγνωσμένες προσπάθειες των ΜΑΤ, η πλατεία ανακαταλαμβάνεται το ίδιο κιόλας βράδυ, καθαρίζεται και οι συνελεύσεις συνεχίζονται κανονικά από την επόμενη κιόλας ημέρα.

Εκείνος ο Ιούνιος αποτελεί σταθμό για την αστυνομική καταστολή. Όσοι έχουν εμπειρία συνειδητοποιούν την στροφή που συντελείται. Είναι πια προφανές ότι η κυβέρνηση έχει αποφασίσει να χρησιμοποιήσει την καταστολή και την αστυνομική βία για να αντιμετωπίσει τις κοινωνικές αντιδράσεις. Γι αυτό και είναι τόσο απροκάλυπτη, τόσο αχρείαστα κι αναίτια υπερβολική. Ανοίγει πια και στις πλατείες η συζήτηση περί βίας και η πλειονότητα των πολιτών, λόγω και της ενεργούς συμμετοχής, αρχίζει να κατανοεί τις συνθήκες που γεννούν την βία στις πορείες.

Το φθινόπωρο βρίσκει τους πολίτες χωρίς Αγανακτισμένους καθώς η κυβέρνηση, σε αγαστή συνεργασία με τον δήμαρχο Αθηναίων Καμίνη, εκμεταλλευόμενη την καλοκαιρινή ραστώνη, έχει διαλύσει την κατάληψη της πλατείας Συντάγματος δια της βίας. Επικρατεί μια ενοχλητική ηρεμία, παρά την ύφεση και την φτώχεια. Στις 19-20 Οκτώβρη 2011 οργανώνεται νέα 48ωρη απεργία. Οι διαδηλώσεις είναι μαζικές.Το ΠΑΜΕ διαδηλώνει, ως συνήθως, μόνο του αλλά για πρώτη φορά παραμένει μπροστά στο Κοινοβούλιο. Σε μια κίνηση που δικαιώνει τον χαρακτηρισμό ΚΝΑΤ, η κρανοφόρος περιφρούρηση του ΚΚΕ εμποδίζει τους υπόλοιπους διαδηλωτές να πλησιάσουν στην Αμαλίας. Η ένταση καταλήγει σε άγριες συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και ΠΑΜΕ. Η δεύτερη μέρα της απεργίας, παρόλο που δεν επαναλήφθηκαν τα συμβάντα της προηγούμενης, σημαδεύεται από τον θάνατο από έμφραγμα ενός συνδικαλιστή του ΠΑΜΕ.

Μεταξύ εξαγγελιών για δημοψήφισμα και απειλών αποπομπής από την ΕΖ και την ΕΕ, οι κοινωνικές αντιδράσεις και πάλι καταλαγιάζουν καθώς οι πολίτες τα έχουν κυριολεκτικά χαμένα. Η κατάθεση, όμως, του 2ου Μνημονίου από την μη-εκλεγμένη κυβέρνηση Παπαδήμου βγάζει και πάλι τους πολίτες στον δρόμο στις 12 Φεβρουαρίου 2012 στην μεγαλύτερη συγκέντρωση των τελευταίων ετών. Τα ξένα ΜΜΕ κάνουν λόγο για 1,000,000 διαδηλωτές! Το μνημόνιο παρόλα αυτά υπερψηφίζεται από 199 βουλευτές και η Αθήνα καίγεται. Άγρια καταστολή και εκτεταμένα επεισόδια μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομίας καταλήγουν σε έναν θλιβερό απολογισμό για την πόλη. Ωστόσο, ο θρήνος για τις καμένες τράπεζες και τα σινεμά είναι μεγαλύτερος από ό,τι για την υπερψήφιση του 2ου Μνημονίου που σφραγίζει την καταστροφή της χώρας.

Από τότε μέχρι και σήμερα δεν καταγράφεται ουσιαστικά καμία σχεδόν μαζική εκδήλωση διαμαρτυρίας ενώ και όσες τελικά γίνονται είναι αδύναμες. Ίδιες και απαράλλακτες, ρουτίνας θα έλεγε κανείς: 26 Σεπτεμβριου 2012, 9 Οκτωβρίου 2012, 18 Οκτωβρίου 2012, 6-7 Νοεμβρίου 2012 οπότε και 153 βουλευτές αποφασίζουν να υποθηκεύσουν και τις τελευταίες υποδομές της χώρας ψηφίζοντας το μεσοπρόθεσμο 2013-2016.

Το αποκορύφωμα είναι η προσπάθεια για συντονισμένη απεργία στην Ευρώπη στις 14 Νοεμβρίου 2012. Οι ΓΣΕΕ και ΑΔΕΔΥ προκηρύσσουν μια θλιβερή 3ωρη στάση εργασίας και μια ακόμα πιο θλιβερή πορεία την ώρα που στην Ισπανία και στην Πορτογαλία πλημμυρίζουν οι δρόμοι από εκατομμύρια πολίτες.

Το παράδοξο είναι ότι, ενώ η ύφεση βαθαίνει και η κατάσταση αλλά και οι προοπτικές των περισσότερων πολιτών χειροτερεύουν, οι εκδηλώσεις διαμαρτυρίας για κάποιο λόγο ατονούν. Υπάρχουν βέβαια κι αυτοί που δεν βγήκαν ποτέ να διαδηλώσουν την αντίθεσή τους και έμειναν να εκτοξεύουν αφορισμούς και βρισιές από τον καναπέ τους μεταξύ διαφημίσεων. Γι αυτούς δεν μπορώ να μιλήσω αν και μπορώ να μαντέψω τι είναι αυτό που τους σταματάει. Νιώθω όμως την ανάγκη να καταλάβω τι σταματάει όσους βγήκαν στον δρόμο πέρσι και δεν το κάνουν πια.

Η απουσία των Αγανακτισμένων παίζει σημαντικό ρόλο. Η κατάληψη στην Πλατεία Συντάγματος και οι καθημερινές συνελεύσεις έδιναν στους πολίτες μία αίσθηση οικειότητας και μια ασφάλεια που τους ωθούσε να μην εγκαταλείπουν την πλατεία στην διάρκεια των συγκεντρώσεων. Τώρα πια είναι εμφανές ότι ακόμα και όσοι επιμένουν να πηγαίνουν σε πορείες, είτε αυτές καταλήγουν σε επεισόδια είτε όχι, δεν είναι διατεθειμένοι να μείνουν και να αγωνιστούν.

Σε αυτό έρχεται να προστεθεί κι ένα γενικό αίσθημα κόπωσης, παραίτησης και αδυναμίας αντίδρασης που πηγάζει από την αποτυχία των αντιδράσεων των τελευταίων 2 χρόνων. Αυτή η αίσθηση ματαιότητας είναι διάχυτη στις συζητήσεις πριν και μετά τις πορείες.

Τέλος, η υπέρμετρη βία, η επιδεικτική καταστολή και η αίσθηση ότι η αστυνομία δεν ελέγχεται από κανέναν έχει κάνει τον κόσμο να φοβάται. Αυτό το αίσθημα ανασφάλειας εντείνεται από την βία της νεο-ναζιστικής εγκληματικής οργάνωσης Χρυσή Αυγή, τον δρόμο στην οποία άνοιξε η ακροδεξιά φρασεολογία τόσο της τωρινής και της προηγούμενης κυβέρνησης όσο και των ΜΜΕ και την οποία υποθάλπει η αστυνομία εδώ και χρόνια. Οι πολίτες κλείνονται και περιχαρακώνονται στον μικρόκοσμό τους και γίνονται με αυτόν τον τρόπο λιγότερο πολίτες…

Η άνοιξη και το καλοκαίρι του 2011 ήταν μια πραγματική άνοιξη για τα κινήματα στην Ελλάδα –αλλά και στον κόσμο– αλλά από τότε οι πολίτες δεν έχουν βγει ξανά τόσο μαζικά και μαχητικά στους δρόμους. Ελπίζω ο Φλεβάρης του 2012 να μην ήταν η τελευταία αναλαμπή πριν τον οριστικό θάνατο…

Creative Commons License
Ελλάδα: Το χρονικό μιας εξέγερσης, 2008-2012 by Anna Papoutsi is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License.

This article is also available in:

Translate this in your language

Like this Article? Share it!

Leave A Response