Wednesday 19th December 2018
x-pressed | an open journal
June 12, 2013
June 12, 2013

Τουρκία, Occupy Gezi: Η έκρηξη ενός μαζικού κινήματος

Source: Counterfire  Category: Protest
This article is also available in: enfres
Τουρκία, Occupy Gezi: Η έκρηξη ενός μαζικού κινήματος

Νέοι διαδηλωτές κάνουν πορεία κοντά στην πλατεία Ταξίμ στην Κωνσταντινούπολη, στην Τουρκία, στις 3 Ιουνίου, 2013

Η Τουρκία βιώνει μια από τις πιο διαδεδομένες αστικές εξεγέρσεις στη σύγχρονη ιστορία της. Η αναταραχή περιλαμβάνει ποικίλες πολιτικές ομάδες: Κεμαλιστές, Κούρδοι, Αλεβίτες, μεσαία τάξη, οικολόγοι, σοσιαλιστές, ομάδες ΛΟΑΤ, ακόμη και εκείνοι που θεωρούν τους εαυτούς τους θρησκευόμενους.

Οι ρίζες της εξέγερσης

Ας ορίσουμε τις αιτίες που προκάλεσαν καταρχάς την αναταραχή και πώς αυτή αντήχησε σε όλη την Τουρκία, προκειμένου να κατανοήσουμε το πνεύμα αυτού του τεράστιου κινήματος. Λίγο πριν από τις τελευταίες βουλευτικές εκλογές του 2011, ο Ερντογάν ανακοίνωσε τα σχέδιά του να χωρίσει στα δύο την ευρωπαϊκή πλευρά της Κωνσταντινούπολης κατασκευάζοντας ένα δεύτερο κανάλι που να συνδέει τη Θάλασσα του Μαρμαρά με τη Μαύρη Θάλασσα. Μερικοί λένε ότι η ανακοίνωση αυτή σηματοδότησε μία σειρά «τρελών» και «οραματιστικών» σχεδίων, τα οποία παρουσιάζονται πάντα αιφνιδιαστικά και χωρίς διαβούλευση με την κοινότητα ή τις οργανώσεις των πολιτών.

Η αυτοπεποίθηση του Ερντογάν αυξήθηκε τόσο πολύ που η αυταρχική του πολιτική δεν άφησε περιθώρια επικρίσεων. Έχει επιβλέψει την κατασκευή εμπορικών κέντρων και την ανάπλαση των εσωτερικών φτωχογειτονιών της πόλης, ή πολιτισμικά γνωστών δημόσιων χώρων, αντικαθιστώντας τα με μεγάλα κατασκευαστικά έργα. Ένα πρόσφατο παράδειγμα είναι η κατεδάφιση του Emek Sineması, ενός 90χρονου σινεμά, για να παραδώσει το χώρο σε ένα νέο εμπορικό κέντρο.

Κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων, ακριβώς έξω από την οδό Ιστικλάλ, η αστυνομία επιτέθηκε σε ειρηνικούς διαδηλωτές. Αυτό συνέβη μόλις λίγες εβδομάδες πριν από τα γεγονότα στο πάρκο Γκεζί.

Μία εβδομάδα πριν από την αναταραχή στο πάρκο Γκεζί, ο Ερντογάν ανακοίνωσε ότι η τρίτη γέφυρα που θα εκτείνεται στο Στενό του Βοσπόρου, και η οποία θα είναι το μεγαλύτερο κατασκευαστικό έργο του κόμματός του, AKP (Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης), κατά την επόμενη δεκαετία, θα ονομαστεί «Yavuz Sultan Selim». Το όνομα αυτό είναι ενός σουλτάνου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο οποίος είναι γνωστός ως «Σελίμ ο Άκαμπτος» κυρίως λόγω της βάναυσης πολιτικής του προς τους Αλεβίτες, οι οποίοι εξακολουθούν να αποτελούν περίπου το 15% του πληθυσμού της Τουρκίας.

Οι αποφάσεις του Ερντογάν σχετικά με το μέλλον των κοινόχρηστων χώρων της πόλης δεν θα μπορούσαν να προκαλέσουν μια τόσο ισχυρή αντίδραση, αν δεν υπήρχαν και άλλα σχέδια που ενσαρκώνουν τα ιδανικά του για μια καινούρια «νεολαία AKP» και ενός νέου καθεστώτος. Ενώ επαινούσε την συντηρητική, θρησκευτική, αλλά και τεχνολογικά άρτια εξοπλισμένη νεολαία ως το ιδανικό του κράτους, καταδίκαζε όσους δεν ταίριαζαν σε αυτό το προφίλ. Η χρήση του όρου «αλκοολικός» για τα άτομα που καταναλώνουν αλκοολούχα ποτά και η καταδίκη των παιδιών του δρόμου, σε σύγκριση με το ιδανικό του για μία «θρησκευόμενη γενιά», είναι μερικά από τα πολλά παραδείγματα αυτού του είδους της ρητορικής. Η αξίωση του Ερντογάν στην παντοδυναμία είναι πλέον ενσωματωμένη στα αιτήματά του για τη δημιουργία ενός προεδρικού συστήματος στην κοινοβουλευτική δημοκρατία της Τουρκίας.

Αστυνομική βία

Η υπέρμετρη αστυνομική βία, ακόμη και στις πιο ειρηνικές διαδηλώσεις, είναι σήμα κατατεθέν της Τουρκίας, ιδίως σε ό,τι αφορά στο κουρδικό ζήτημα. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η χρήση υπερβολικής βίας έχει εξαπλωθεί σε ευρύτερες κοινωνικές ομάδες.

Ένα πρόσφατο παράδειγμα συνέβη όταν η αστυνομία επιτέθηκε σε φοιτητές, οι οποίοι διαμαρτύρονταν για την επίσκεψη του Πρωθυπουργού στην πανεπιστημιούπολή τους για να εγκαινιάσει τον στρατιωτικό δορυφόρο παρατήρησης METU (Middle East Technical University) τον Απρίλιο. Η υπερβολική χρήση δακρυγόνων έγινε από τότε ένα καυτό θέμα.

Αλλά η καταδίκη της χρήσης δακρυγόνων από την αστυνομία έχει γίνει ακόμη πιο δημοφιλής μεταξύ των λεγόμενων «απολίτικων» ομάδων ποδοσφαιρόφιλων, όταν μέσα και γύρω από τα γήπεδα η αστυνομία έριχνε δακρυγόνα σε οπαδούς, συμπεριλαμβανομένων και πολύ μικρών παιδιών. Αυτό οδήγησε τους οπαδούς των ποδοσφαιρικών συλλόγων –για παράδειγμα, την ομάδα φιλάθλων Carsi της Besiktas, που έχει το «Α» της Αναρχίας στο λογότυπο και τις σημαίες της– να λάβουν σημαντική δράση στις τωρινές διαδηλώσεις.

Ο Ερντογάν απάντησε στις επικρίσεις λέγοντας ότι η αστυνομία έκανε το καθήκον της. Αυτή ήταν η απάντησή του, όταν ένας διαδηλωτής πέθανε από καρδιακή προσβολή που του προκάλεσαν τα δακρυγόνα πέρυσι στην Χόπα, μια μικρή πόλη στην ανατολική Μαύρη Θάλασσα, και όταν μια έγκυος νεαρή διαδηλώτρια κλωτσήθηκε στην κοιλιά από αστυνομικό στην Κωνσταντινούπολη κι αναγκάστηκε να κάνει έκτρωση λόγω του τραυματισμού της στην κοιλιά.

Η πλατεία Ταξίμ και η εξάπλωση των καταλήψεων

Την Πέμπτη 30 Μαΐου, το πάρκο Γκεζί στην πλατεία Ταξίμ, το οποίο έχει υπάρξει τόπος σύγκρουσης μεταξύ του κράτους και των αριστερών από την δεκαετία του 70, έγινε το σημείο ανάφλεξης. Οι διαδηλωτές δεν εγκατέλειψαν τη σκηνή αυτή τη φορά. Υποστηριζόμενοι από τον βουλευτή του Κόμματος Ειρήνης και Δημοκρατίας (BDP), Sirri Sureyya Onder, οι άνθρωποι αντιστάθηκαν και ο αριθμός των διαδηλωτών αυξήθηκε γρήγορα μετά την αύξηση της αστυνομικής βίας.

Ενώ η πλειονότητα των διαδηλωτών ανέμενε μια απολογία ή ένα άνοιγμα για διάλογο, ο Ερντογάν τους αποκάλεσε «κλέφτες» ή «βάνδαλους» («capulcu» – το όνομα που έχει γίνει σήμα κατατεθέν των διαδηλώσεων), ενώ ο ίδιος πέταγε στο εξωτερικό, λίγο πριν οι μάχες μεταξύ των διαδηλωτών και της αστυνομίας αφήσουν τρεις νεκρούς και χιλιάδες τραυματίες. Η τακτική της κατάληψης εξαπλώθηκε σε περισσότερες από 50 πόλεις της Τουρκίας, καθώς πολιτιστικά διάσημες δημόσιες πλατείες και δρόμοι έγιναν ξαφνικά μέρη αντίστασης για χιλιάδες ανθρώπους.

Οι επίσημες απαιτήσεις της Πλατφόρμας Αλληλεγγύης στην Ταξίμ, η οποία έχει καταλάβει το πάρκο Γκεζί –ή, πιο ειλικρινά, έχουν κάνει το Γκεζί σπίτι τους– περιλαμβάνουν: την διατήρηση του πάρκου Γκεζί, την παραίτηση των διοικητών και των αξιωματικών της αστυνομίας που διέταξαν ή πραγματοποίησαν τη βίαιη επίθεση εναντίον των ακτιβιστών, την απελευθέρωση των πολιτών που συνελήφθησαν κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων, την απαγόρευση των δακρυγόνων, καθώς και την κατάργηση της απαγόρευσης των συγκεντρώσεων και διαδηλώσεων που είναι σήμερα σε ισχύ.

Ενώ η Πλατφόρμα περιμένει ακόμα την απάντηση από την κυβέρνηση και τον πρωθυπουργό, η απάντηση ήρθε –όπως ήταν αναμενόμενο– από τις αντιδιαδηλώσεις που διοργάνωσε το κόμμα AKΡ και τις αστυνομικές επιθέσεις που επιχειρούν να σπάσουν την κατάληψη.

Η απάντηση του Ερντογάν

Ο Ερντογάν απέρριψε τον διάλογο. Με την επιστροφή του από την Τυνησία, επέλεξε να αντιμετωπίσει τους διαδηλωτές οργανώνοντας συναντήσεις με τους υποστηρικτές του σε αεροδρόμια μεγάλων πόλεων της Τουρκίας. Όπως συνηθίζεται στο Τουρκικό καθεστώς, τα γεγονότα αποδόθηκαν σε οργάνωση και προτροπή ξένων δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένου και του «λόμπι των τοκογλύφων», κάτι που απαγορεύεται από την Σαρία.

Αυτή η θεωρία σχετίζεται με την αύξηση των επιτοκίων των τούρκικων ομολόγων από διεθνή ιδρύματα και επενδυτές, που είχαν σαν αποτέλεσμα την πτώση του τούρκικου Χρηματιστηρίου. Ο Ερντογάν κήρυξε τον πόλεμο σε αυτό το «λόμπι των τοκογλύφων» και δήλωσε πως δεν θα τους αφήσει να κλέψουν τον ιδρώτα του λαού του. Ζήτησε από τον κόσμο να μεταφέρει τα χρήματά του σε κρατικές τράπεζες και να μποϊκοτάρει όσες εγχώριες εταιρίες στήριξαν το κίνημα.

Επιπλέον, παρουσίασε τους διαδηλωτές ως βάνδαλους, παράνομους και ιδιαίτερα βίαιους. Υποστήριξε πως μπήκαν σε τζαμί με παπούτσια, πίνοντας μπύρες και ότι επιτέθηκαν σε κόσμο, ενώ την ίδια στιγμή αναφορές και βίντεο μαρτυρούσαν ξεκάθαρα πως οι διαδηλωτές που μπήκαν στο τζαμί έτρεχαν για να σωθούν από τα χημικά της αστυνομίας. Θα πίστευε κανείς πως ο Ερντογάν ξεκίνησε ιερό πόλεμο ενάντια στο αντί-ισλαμικό κίνημα αλλά οι απαιτήσεις των διαδηλωτών δεν σχετίζονται ούτε με τη θρησκεία, ούτε με τα επιτόκια.

Η πρώτη τακτική ήταν να παρουσιαστεί η αντίσταση σαν «προδοσία» υποστηριζόμενη από «ξένες δυνάμεις». Η δεύτερη, όταν αναγνώρισαν τον ασταμάτητο μαζικό ενθουσιασμό, ήταν να παριστάνουν πως μοιράζονται τον ενθουσιασμό του κινήματος. «Εάν όλο αυτό έχει να κάνει με την οικολογία, ας έρθουν να συσκεφθούν με τον Πρωθυπουργό τους» δηλώνει ο Ερντογάν όλο ευγένεια και καλοσύνη. Ο Κυβερνήτης της Κωνσταντινούπολης, που είναι επίσης στόχος των διαδηλωτών, μοιράζεται tweets που δηλώνει πόσο πολύ θα ήθελε να είναι μαζί τους και να ακούει τις μέλισσες στο πάρκο Γκεζί.

Τώρα, το τρίτο βήμα είναι να χωρίσουν τεχνητά τους διαδηλωτές σε δύο ομάδες: οι «απολιτικοί» συνηθισμένοι άνθρωποι και οι «παράνομες» περιθωριακές ομάδες, οι οποίες, σύμφωνα με τον Κυβερνήτη της Κωνσταντινούπολης και την αστυνομία, ήταν αυτές που προκάλεσαν τα γεγονότα της 11ης Ιουνίου στην Ταξίμ, όπου 35.000 άτομα δέχτηκαν επίθεση από την αστυνομία με κανόνια νερού, πλαστικές σφαίρες και χημικά.

Ένα κίνημα σε σταυροδρόμι

Ακόμα και αν όλα αυτά προκαλούν τους διαδηλωτές, για τους υποστηρικτές του ΑΚΡ ίσως αυτοί οι χειρισμοί είναι αρκετοί για να συνεχίσουν να στηρίζουν τον αρχηγό τους. Με συνεχώς φθίνουσα υποστήριξη και δημοτικότητα, ο Ερντογάν πιθανότατα να μην καταφέρει να πραγματοποιήσει τα σχέδια του να γίνει Πρόεδρος της Τουρκίας, αλλά θα προκήρυσσε όσο το δυνατόν νωρίτερα εκλογές μόνο και μόνο για να μην μετατραπεί το μαζικό κίνημα σε πολιτικό παράγοντα.

Το κόμμα των Ρεπουμπλικάνων (CHP), το μεγαλύτερο της αντιπολίτευσης, υποστηρίζει πως οι ίδιοι αποτελούν τους θεματοφύλακες του κοσμικού κράτους και του εθνικισμού του Ατατούρκ. Ο Ερντογάν, αποκρούει την όποια αντιπολίτευση από αυτή την κατεύθυνση χρησιμοποιώντας το κλασσικό δίπολο «κοσμικός» vs. «μουσουλμάνος» και «παλαιό κράτος» vs. «κοινών ανθρώπων».

Ωστόσο, αντί για ένα παρακλάδι ενός πολιτικού κόμματος όπως οι Ρεπουμπλικάνοι (CHP), αυτό το κίνημα που ξεκίνησε σαν διαμαρτυρία στον δρόμο, μοιάζει να είναι μια μαζική, αστική αντίσταση και ανυπακοή η οποία δεν περιορίζεται στον κουρδικό πληθυσμό. Φαίνεται πως θα συνεχίσει να αντιστέκεται και να μάχεται για τον αστικό χώρο που έχει καταλάβει. Βλέποντας την επέκταση της διαμαρτυρίας και τους λόγους πίσω από αυτή, η όποια αστυνομική επίθεση απλά θα την ενδυναμώσει. Ο Ερντογάν θα αποτύχει προσπαθώντας να μετατρέψει τα γεγονότα σε προεκλογική καμπάνια.

Ήδη το κίνημα έφερε δύο μεγάλες πολιτικές αλλαγές: έκανε την μελλοντική προεδρία του Ερντογάν μάλλον απίθανη και μετέτρεψε κάποια μέσα –εξαιρουμένων των κυβερνητικών– από εργαλείο χειραγώγησης από το καθεστώτος λογοκρισίας, στη φωνή του λαού. Αυτό ενισχύθηκε φυσικά από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: η Τουρκία, που έχει από τα υψηλοτέρα ποσοστά χρηστών των μέσων κοινωνικής δικτύωσης παγκοσμίως, τα είδε να μετατρέπονται σε μέσο ζωντανής κάλυψης των εξεγέρσεων και της αστυνομικής βίας. Οι διαδηλωτές έκαναν tweets συνεχώς για το τι συνέβαινε στις πλατείες, έκαναν ακόμα και διαδραστικούς χάρτες με τις κινήσεις της αστυνομίας στις μεγάλες πόλεις.

Τα καθοριστικά χαρακτηριστικά αυτού του κινήματος είναι η νεανικότητα, η ανομοιογένεια και η ισχυρότατη αίσθηση του χιούμορ και της αλληλεγγύης. Θα ήταν κρίμα να πάει χαμένο αυτό το πνεύμα ή όλος αυτός ο χώρος που άνοιξε και να περιοριζόταν στη σφαίρα της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Όχι μόνο για την Τουρκία αλλά και για όλο τον κόσμο.

Σελίδα Facebook: International Solidarity with Occupy Gezi

This article is also available in:

Translate this in your language

Like this Article? Share it!

Leave A Response