Friday 24th May 2019
x-pressed | an open journal
November 12, 2013
November 12, 2013

Ισπανία: Πλατφόρμα για τα θύματα των υποθηκών (PAH) – Είναι εφικτό!

Author: Sofia Tipaldou
Categories: On the crisis, Protest
This article is also available in: enes
Ισπανία: Πλατφόρμα για τα θύματα των υποθηκών (PAH) – Είναι εφικτό!

Είναι δυνατόν!

Η PAH ιδρύθηκε το Φεβρουάριο του 2009 στη Βαρκελώνη, ως αντίδραση στην κρίση της αγοράς ακινήτων στην Ισπανία και απλώθηκε γρήγορα σε όλη τη χώρα. Είναι ένα κοινωνικό κίνημα, μια ένωση, που έχει στόχο να προωθήσει το δικαίωμα στην αξιοπρεπή στέγαση.

Είχε προηγηθεί το κίνημα «V para Vivienda» (Σ για τη Στέγαση), που διαμορφώθηκε στη Βαρκελώνη το 2006 και σύντομα ακολουθήθηκε από άλλα κινήματα βάσης, όπως η Συνέλευση για τη στέγαση και ενάντια στην επισφάλεια. Πάνω στα χνάρια του γαλλικού κινήματος για τη στέγαση «τα παιδιά του Δον Κιχώτη», το «V para Vivienda» πραγματοποίησε διάφορες εκστρατείες, όπως η ταυτόχρονη, σε όλη την Ισπανία , δημόσια αναφώνηση του συνθήματος “Δεν πρόκειται να έχεις σπίτι σ’ ολόκληρη τη γαμημένη σου ζωή» και το κάμπινγκ για στέγαση στο Πανεπιστήμιο Complutense της Μαδρίτης.

Το κίνημα αυτό για τη στέγαση που πήρε τη μορφή της PAH είναι η απάντηση των πολιτών στην ισπανική φούσκα των ακινήτων και την τεράστια αύξηση των τιμών τους που ξεκίνησε το 1985. Από το 1997 έως το 2006 η τιμή των κατοικιών έχει αυξηθεί περίπου κατά 150% σε ονομαστική αξία, που ισοδυναμεί με αύξηση 100% σε πραγματικούς όρους, με βάση τις εκθέσεις της Τράπεζας της Ισπανίας. Δεδομένου ότι η αγορά κατοικίας γίνεται συνήθως μέσω των στεγαστικών δανείων, η αύξηση των τιμών των διαμερισμάτων είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του χρέους των νοικοκυριών. Το χρέος του κατασκευαστικού κλάδου αποδεικνύεται ότι είναι εξίσου υπερβολικό (το 2009, ο κατασκευαστικός τομέας ισοδυναμούσε με το 30-40% του ΑΕΠ της χώρας).

Με την κρίση, στα τέλη της δεκαετίας του 2000, η φούσκα έσκασε (το 2008) και οι τιμές των κατοικιών άρχισαν να πέφτουν (πτώση περίπου 30% από το 2007). Στη συνέχεια, οι κατασκευές μειώθηκαν, συμβάλλοντας στην αύξηση των ήδη υψηλών ποσοστών ανεργίας. Σε ό, τι αφορά τα νοικοκυριά, το υψηλό τους χρέος έγινε μη βιώσιμο. Πολλές οικογένειες δεν μπορούσαν πλέον να πληρώσουν τα στεγαστικά τους δάνεια και οι τράπεζες, επικαλούμενες την ισχύουσα νομοθεσία, προχώρησαν σε εξώσεις. Τα ισπανικά στεγαστικά δάνεια- σε αντίθεση με τις ΗΠΑ ή άλλες χώρες της ΕΕ- δεν είναι non-recourse. Αυτό σημαίνει ότι οι κατασχέσεις αντιπροσωπεύουν μόνο το 60% του δανείου και το υπόλοιπο θα πρέπει να αποπληρωθεί από τους δανειολήπτες. Με άλλα λόγια, όσοι εκδιώχθηκαν από το σπίτι τους, όχι μόνο μένουν άστεγοι, αλλά εξακολουθούν να είναι χρεωμένοι με ένα μεγάλο ποσό για μια ιδιοκτησία που δεν είναι πλέον δική τους.

Σύντομα, ξεκίνησαν οι πλειστηριασμοί ακινήτων και οι εξώσεις. Ενδεικτικά:
• Το 2012 υλοποιούνταν 8 εξώσεις ανά ώρα, 200 εξώσεις την ημέρα
• Από το 2007 έως το τέλος του 2011, είχαν γίνει 350.000 εξώσεις στην Ισπανία.
• Κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2011, οι εξώσεις αυξήθηκαν κατά 21% (16.464), αλλά οι πλειστηριασμοί των κενών διαμερισμάτων μειώθηκαν κατά 16%.

Πάντως, υπάρχουν περισσότερα από 3 εκατομμύρια άδεια σπίτια στην Ισπανία. Μόνο στη Βαρκελώνη υπάρχουν περισσότερα από 1.100 διαμερίσματα προς πώληση που προέρχονται από κατασχέσεις τραπεζών.

Το 2012, η ισπανική κυβέρνηση δημιούργησε την “κακή τράπεζα” SAREB που παίρνει δάνεια ακινήτων από ισπανικές τράπεζες με αντάλλαγμα κρατικά ομόλογα. Η SAREB απορρόφησε όλα τα τοξικά πιστωτικά προϊόντα από ιδιωτικές ισπανικές τράπεζες υπό κατάρρευση και το 45% των μετοχών της SAREB χρηματοδοτήθηκε με ένα δάνειο 100 δισεκατομμυρίων ευρώ από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με την PAH, η SAREB χρησιμοποίησε δημόσιο χρήμα για τη διάσωση των τραπεζών που ήταν υπεύθυνες για τα τοξικά ενυπόθηκα δάνεια και συσσωρεύει πλέον χιλιάδες άδεια διαμερίσματα, τα οποία ούτε νοικιάζει ούτε πουλάει, επειδή στοχεύει στην πώλησή τους σε ντόπιους ή διεθνείς επενδυτές σε τιμή καλύτερη από την τρέχουσα τιμή της αγοράς.

Στο πλαίσιο αυτό, η PAH δημιουργήθηκε για να υπερασπιστεί το δικαίωμα στη στέγαση μέσω της κινητοποίησης από τα κάτω. Μέλη της είναι όσοι δυσκολεύονται με την πληρωμή του δανείου τους ή βρίσκονται στη διαδικασία της έξωσης, καθώς και όσοι είναι αλληλέγγυοι προς τον σκοπό της. Η ίδια αυτοπροσδιορίζεται ως οριζόντιο, μη βίαιο κίνημα, βασιζόμενο στη συνέλευση, χωρίς σύνδεση με κανένα πολιτικό κόμμα, αν και υπάρχουν βουλευτές που συμμετέχουν στις κινητοποιήσεις τους.

Τα μέλη της PAH συναντιούνται στις συνελεύσεις, όπου παρουσιάζουν τις προσωπικές τους ιστορίες για το πώς η υποθήκη επηρεάζει τη ζωή τους και αλληλοϋποστηρίζονται πρακτικά και συναισθηματικά. Σύμφωνα με τα παλαιότερα μέλη της, η PAH στοχεύει να αλλάξει, πρώτα απ’ όλα, το πώς βλέπουν οι άνθρωποι τις εξώσεις, ώστε να τις αντιμετωπίσουν όχι σαν προσωπικό  αλλά σαν συλλογικό πρόβλημα, για το οποίο ευθύνεται το πολιτικό σύστημα. Με αυτό τον τρόπο, οι άνθρωποι που διώχθηκαν απ’ τα σπίτια τους παύουν να κατηγορούν τον εαυτό τους για την αδυναμία τους να πληρώσουν την υποθήκη τους και οι περισσότεροι απ’ αυτούς γίνονται αφοσιωμένοι ακτιβιστές. Πέραν αυτής της ψυχολογικής επίδρασης, η PAH παρέχει επίσης μια σταθερή βάση για πληροφόρηση, όχι μόνο για τα πολιτικά δικαιώματα, αλλά και για τα στεγαστικά δάνεια, τις εξώσεις, τις δικαστικές διαδικασίες, τη γραφειοκρατία. Μέλη της PAH συνοδεύουν όσους εκδιώχθηκαν από τα σπίτια τους ή απειλούνται με έξωση σε όλες τις συναλλαγές τους με τα θεσμικά όργανα, δηλαδή τράπεζες, δικαστικό σύστημα και αστυνομία. Η PAH προσφέρει επίσης υλική υποστήριξη σε οικογένειες-θύματα εξώσεων, για να μην καταλήγουν στο δρόμο.

Οι κύριες εκστρατείες της PAH

1. “Σταματήστε τις εξώσεις»: Από το 2010, η PAH οργανώνει διαμαρτυρίες την ημέρα της έξωσης μπροστά από το σπίτι και προσπαθεί να μπλοκάρει το δρόμο των οργάνων επιβολής του νόμου, στο πλαίσιο των στρατηγικών της πολιτικής ανυπακοής και της παθητικής αντίστασης. Με αυτό τον τρόπο είχε σταματήσει 250 εξώσεις μέχρι το 2012.
2. Καμπάνια για την “dación en pago”, παραχώρηση του υποθηκευμένου ή άλλου ακινήτου με πλήρη απαλλαγή από το χρέος, που θα έχει αναδρομική ισχύ, όταν το σπίτι είναι η κύρια κατοικία της οικογένειας και όταν πρόκειται για οφειλέτες με καλή πίστη. Η PAH, σε συνεργασία με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τα εργατικά συνδικάτα, πρότεινε τροποποιήσεις του σχετικού νόμου στο Κογκρέσο των Αντιπροσώπων.  Η πρότασή της αυτή που κατατέθηκε το 2010 απορρίφθηκε και από το κυβερνητικό κόμμα PP και από το PSOE της αντιπολίτευσης. Για τους βουλευτές που καταψήφισαν τη ρύθμιση, η PAH  χρησιμοποιεί τη στρατηγική του “escrache”, που χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Αργεντινή σε πρώην κατάδικους για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, σύμφωνα με την οποία, ακτιβιστές προβαίνουν σε δημόσια διαπόμπευση του στόχου έξω από το σπίτι και το χώρο εργασίας  του, με μη βίαιες ενέργειες, όπως η μουσική, το γκράφιτι, τα πανό, η ρίψη αυγών, το θέατρο του δρόμου.

3. «Κοινωνικό Έργο»: Η εκστρατεία αυτή αφορά στη βοήθεια της PAH προς τους πολίτες για την επανάκτηση των διαμερισμάτων που τους κατάσχεσαν οι τράπεζες, λόγω αδυναμίας πληρωμής της υποθήκης τους. Ο στόχος αυτής της εκστρατείας είναι να ξαναβρεί η οικογένεια τη στέγη της, να ασκηθεί πίεση στις τράπεζες να αποδεχθούν τη “dación en pago” και να αναγκαστεί το κράτος να λάβει τα αναγκαία μέτρα για την εξασφάλιση του δικαιώματος των πολιτών στη στέγαση.

Τα αποτελέσματα της PAH

Η PAH θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως το πιο επιτυχημένο λαϊκό κίνημα στην Ισπανία, αφότου ξέσπασε η κρίση. Πέτυχε να κινητοποιήσει χιλιάδες ανθρώπους σε ολόκληρη τη χώρα. Έχει πλέον πυρήνες σε 184 δήμους, 58 εκ των οποίων στην Καταλονία. Στις 25 Σεπτεμβρίου, η PAH οργάνωσε μια εθνικής εμβέλειας διαδήλωση που απλώθηκε σε 41 πόλεις με τη συμμετοχή χιλιάδων ανθρώπων. Οι κινητοποιήσεις της έχουν μπλοκάρει, μέχρι στιγμής, πάνω από 700 εξώσεις.

Επιπλέον, η PAH κατάφερε να θέσει σε αμφισβήτηση τη νομιμότητα της ισπανικής νομοθεσίας για τα ενυπόθηκα δάνεια. Στις 14 Μαρτίου του 2013, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι η διαδικασία για τις υποθήκες δεν εγγυάται την επαρκή προστασία των Ισπανών πολιτών από καταχρηστικές ρήτρες των δανείων και παραβιάζει την οδηγία 92/13/CEE της Κομισιόν για την προστασία των καταναλωτών. Η πρόταση δεν αναφέρεται άμεσα στα αιτήματα της PAH, αλλά άλλαξε τους κανόνες του παιχνιδιού στη διαδικασία για τους πλειστηριασμούς, πράγμα που επιτρέπει στους δικαστές να παγώνουν εξώσεις.

Τον Σεπτέμβριο, η περιφερειακή κυβέρνηση της Ανδαλουσίας ενέκρινε το νόμο για τον κοινωνικό ρόλο της στέγασης, ο οποίος εμποδίζει τις τράπεζες να κάνουν έξωση σε μια οικογένεια όταν αυτή αντιμετωπίζει τον κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού και περιλαμβάνει την πρόταση της PAH να επεκτείνει την υπάρχουσα νομοθεσία σε περιπτώσεις, όπου υπάρχουν αυτόνομοι εγγυητές για την αποπληρωμή του στεγαστικού δανείου.

Η μεγαλύτερη νίκη της όμως γιορτάστηκε τον Οκτώβριο του 2013 με την κατάληψη του “Salt Building” στη Girona, ενός κτηρίου που ανήκει στην SAREB και ανακαταλήφθηκε από 16 οικογένειες που πρόσφατα έμειναν άστεγες. Σύμφωνα με την PAH, το Bloc Salt έγινε το σύμβολο του αγώνα ανάμεσα σε δύο διαφορετικά κοινωνικά μοντέλα: το μοντέλο της κακής τράπεζας που παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα και το μοντέλο της αυτοδίκαιης προστασίας των δικαιωμάτων, ελλείψει της παρουσίας του κράτους. Χιλιάδες άνθρωποι πήγαν στη συγκέντρωση μπροστά από το σπίτι στο Salt και το γεγονός καλύφθηκε από διάφορα ΜΜΕ. Στις 17 Οκτωβρίου, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων δημοσίευσε την απόφασή του πάνω στο επείγον ερώτημα της PAH, κατά πόσον η τράπεζα παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα στην περίπτωση του Salt. Το Δικαστήριο αποφάνθηκε υπέρ της αναστολής της έξωσης και έδωσε χρόνο μέχρι τις 24 Οκτωβρίου στην ισπανική κυβέρνηση να παρουσιάσει μέτρα κοινωνικής φροντίδας για την προστασία του άρθρου 3 (απαγόρευση απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης) και του άρθρου 8 (δικαίωμα στην ιδιωτική και οικογενειακή ζωή, στο οποίο περιλαμβάνεται και το απαραβίαστο της κατοικίας) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ειδικά όταν υπάρχουν στη μέση και ανήλικοι. Μετά από αυτό, η PAH ζήτησε επείγουσα συνάντηση των εκπροσώπων της με τη SAREB και την κυβέρνηση της Καταλονίας, για να καταλήξουν σε ένα κοινωνικό ενοίκιο για το Salt Building. Τα αποτελέσματα της συνάντησης αυτής αναμένονται.

Τέλος, το κοινωνικό έργο της PAH αναγνωρίστηκε σε εθνικό και διεθνές επίπεδο με την απονομή του Καταλανικού Βραβείου του 2012 για την καλύτερη πρωτοβουλία αλληλεγγύης και του Βραβείου Πολιτών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του 2013. Τα βραβεία αυτά αποτελούν απλά μια έξωθεν αναγνώριση του κοινωνικού έργου της PAH. Η πραγματική αναγνώριση έρχεται από όλους αυτούς τους ανθρώπους που έσωσε (στην κυριολεξία, μια και πολλοί από αυτούς, σύμφωνα με αναφορές, βρίσκονταν στα όρια της αυτοκτονίας) και που τώρα παλεύουν για το δικαίωμα όλων των πολιτών να μη πέφτουν θύματα εξαπάτησης από τις τράπεζες, με ψεύτικες υποσχέσεις και να έχουν μια αξιοπρεπή στέγαση.

Creative Commons License
Ισπανία: Πλατφόρμα για τα θύματα των υποθηκών (PAH) – Είναι εφικτό! by Sofia Tipaldou is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License.

This article is also available in:

Translate this in your language

Like this Article? Share it!

Leave A Response