Sunday 20th January 2019
x-pressed | an open journal
February 16, 2015
February 16, 2015

Ισπανία: Μια δεύτερη ευκαιρία για τη ριζοσπαστική λαϊκιστική δεξιά

Author: Sonia Alonso Translator: Eleni Nicolaou
Source: El Diario  Category: Antifascism
This article is also available in: enes
Ισπανία: Μια δεύτερη ευκαιρία για τη ριζοσπαστική λαϊκιστική δεξιά

Πριν από δέκα χρόνια, η ριζοσπαστική λαϊκιστική δεξιά δεν κεφαλαιοποίησε το αυξανόμενο αντιμεταναστευτικό κλίμα. Τώρα η δυσαρέσκεια με το Λαϊκό Κόμμα θα μπορούσε να της δώσει μια νέα ευκαιρία.

Σε όλη την Ευρώπη έχει αυξηθεί το ενδιαφέρον και η ανησυχία για τα ακραία δεξιά λαϊκιστικά κόμματα. Με τον όρο «ριζοσπαστική λαϊκιστική δεξιά» εννοούμε τα κόμματα το ιδεολογικό προφίλ των οποίων είναι ριζοσπαστικό αλλά όχι ακραίο. Η διαφορά είναι ότι ενώ τα ακραία κόμματα στοχεύουν στο να καταλύσουν τη δημοκρατία και να επιβάλουν ένα αυταρχικό καθεστώς, οι λαϊκιστές αποδέχονται τη δημοκρατία αλλά απορρίπτουν κάποια στοιχεία του φιλελεύθερου δημοκρατικού πολιτεύματος. Για παράδειγμα, η ριζοσπαστική λαϊκιστική δεξιά είναι κατά της μετανάστευσης και των δικαιωμάτων των μειονοτήτων.

Το ζήτημα του τρόπου αντιμετώπισης αυτών των κομμάτων έχει κερδίσει έδαφος τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, ελάχιστη προσοχή έχει δοθεί στην περίπτωση της Ισπανίας. Αυτό σχετίζεται με το γεγονός ότι τα ριζοσπαστικά δεξιά λαϊκιστικά κόμματα δεν έχουν σχεδόν καμία πολιτική επιρροή.

Τα πιο σχετικά κόμματα της ριζοσπαστικής λαϊκιστικής δεξιάς στην Ισπανία είναι η Democracia Nacional (Εθνική Δημοκρατία), η España-2000 (Ισπανία-2000) και η Plataforma per Catalunya (Πλατφόρμα για την Καταλονία). Τα δύο πρώτα είναι κόμματα εθνικής εμβέλειας, ενώ η Πλατφόρμα δρα αποκλειστικά στην Καταλονία. Το ιδεολογικό προφίλ της Democracia Nacional χαρακτηρίζεται από ένα συνδυασμό αντι-ελιτισμού και ισπανικού εθνικισμού. Το σύνθημά τους είναι «Μην είσαι ανόητος, αντίδρασε! Πρώτα οι Ισπανοί». Η España-2000 δίνει έμφαση στον νόμο και την τάξη, τη μείωση των φόρων και τις πολιτικές κατά της μετανάστευσης. Χρησιμοποιεί κι αυτή το σύνθημα «πρώτα οι Ισπανοί», ονομάζοντας την φιλοσοφία της «κοινωνικό πατριωτισμό». Τέλος, η Plataforma per Catalunya διακηρύσσει ότι βρίσκεται πέρα από το κοινωνικοοικονομικό φάσμα αριστεράς-δεξιάς. Όπως και τα άλλα δύο κόμματα, απευθύνεται σε εκείνους που είναι εναντίον των μεταναστών και δεν αισθάνονται ότι εκπροσωπούνται από την πολιτική τάξη. Το σύνθημά τους είναι «πρώτα οι ντόπιοι».

Είναι ενδιαφέρον ότι, αν κοιτάξει κανείς τα στοιχεία των εκλογών στην Ισπανία από το 1980, κανένα από αυτά τα κόμματα δεν έλαβε ποτέ περισσότερο από το 1% των ψήφων. Που οφείλεται αυτή η τόσο χαμηλή εκλογική επίδοση; Στη μελέτη μας, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο περιοδικό South European Society and Politics (Κοινωνία και Πολιτική στη Νότια Ευρώπη) βάλαμε στόχο να απαντήσουμε σε αυτήν την ερώτηση.

Για ένα χρονικό διάστημα φάνηκε ότι υπήρχε μια ελκυστική προοπτική γι αυτού του είδους τα κόμματα. Ήταν στη δεκαετία του 2000, όταν, εξαιτίας της οικονομικής άνθησης, οι μετανάστες άρχισαν να καταφτάνουν στην Ισπανία μαζικά. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 οι μετανάστες αντιπροσώπευαν μόνο το 2% του ισπανικού πληθυσμού, ενώ το 2013 το ποσοστό αυτό είχε ανέλθει στο 12%. Στη δεκαετία του 2000, η αρνητική στάση απέναντι στους μετανάστες στην Ισπανία σταδιακά μεγάλωνε, όπως αποδεικνύεται από τις έρευνες του Κέντρου Κοινωνιολογικών ερευνών (CIS). Η ανησυχία των Ισπανών για τη μετανάστευση έφτασε στο αποκορύφωμά της τον Οκτώβριο του 2006, όταν το 59% τη θεωρούσε ως το κύριο πρόβλημα στην Ισπανία. Ωστόσο, η ανάδειξη της μετανάστευσης ως πρόβλημα άρχισε να ξεθωριάζει με την εμφάνιση της οικονομικής κρίσης. Το 2011 ο αριθμός των Ισπανών που πίστευαν ότι η μετανάστευση ήταν το κύριο πρόβλημα της χώρας είχε πέσει κάτω από το 10%, και τον Μάιο του 2013 μειώθηκε σε μόλις 1,5%, ενώ ο αριθμός των Ισπανών που δήλωναν ότι η ανεργία ήταν το κύριο πρόβλημα στη χώρα έφθασε το 82%.

Εν ολίγοις, είναι σαφές ότι μεταξύ των ετών 2000 και 2010, τα ριζοσπαστικά δεξιά λαϊκιστικά κόμματα είχαν μια χρυσή ευκαιρία να εκμεταλλευτούν το αντιμεταναστευτικό αίσθημα των πολιτών. Το ερώτημα είναι, γιατί δεν κατάφεραν να επωφεληθούν εκλογικά από αυτό. Κατά τη γνώμη μας, υπάρχουν δύο βαασικοί παράγοντες που το εξηγούν.

Από τη μία πλευρά, το ισπανικό εκλογικό σύστημα ευνοεί τα μεγάλα κόμματα με υποστήριξη γεωγραφικά συγκεντρωμένη, σε βάρος των μικρών κομμάτων που έχουν γεωγραφικά διάσπαρτη στήριξη. Δεν είναι τυχαίο ότι το πιο επιτυχημένο ριζοσπαστικό δεξιό λαϊκιστικό κόμμα στην Ισπανία είναι η Plataforma per Catalunya, κόμμα γεωγραφικά επικεντρωμένο σε μια περιοχή. Από την άλλη πλευρά, η ριζοσπαστική λαϊκιστική δεξιά συνάντησε μεγάλη δυσκολία στο να βρει μια θέση στο εκλογικό τοπίο των 2000. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι τα κόμματα αυτά δεν κατάφεραν να διαφοροποιηθούν επαρκώς από το Λαϊκό Κόμμα. Ο εθνικισμός (με ξενοφοβικούς τόνους) και ο αυταρχισμός είναι βαθιά ριζωμένοι στις ιδεολογικές αρχές του Λαϊκού Κόμματος, όπως αποδεικνύεται από την εκλογική ηγεμονία του κόμματος στους ακροδεξιούς ψηφοφόρους. Στις γενικές εκλογές του 2011, το 80% με 83% των δεξιών και ακροδεξιών ψηφοφόρων ψήφισαν το Λαϊκό Κόμμα. Το μόνο στοιχείο που διαφοροποιεί σαφώς αυτά τα κόμματα από το Λαϊκό Κόμμα είναι ο ριζοσπαστικός λαϊκισμός τους, σε αντίθεση με την υπεράσπιση του status quo εκ μέρους του τελευταίου. Ο λαϊκιστικός λόγος χαρακτηρίζεται από τη δήλωση ότι οι «ελίτ» δεν σέβονται τη λαϊκή κυριαρχία, και είναι καιρός να καταληφθεί η εξουσία και να παραδοθεί στον «λαό».

Μέχρι πρόσφατα, ο λαϊκισμός στην Ισπανία υπέβοσκε σε διάφορες πολιτικές θέσεις. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2000, η ευαισθησία των Ισπανών προς αυτές τις θέσεις αυξήθηκε, αλλά ο παράγοντας που επέφερε την αλλαγή ήταν η οικονομική κρίση. Όπως φαίνεται στο Σχήμα 1, το επίπεδο της εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς στην Ισπανία έχει μειωθεί δραματικά από το 2008 το ίδιο και η ικανοποίηση όσον αφορά στη δημοκρατία. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι αυτή τη στιγμή υπάρχει ένα λαϊκίστικο Zeitgeist στη χώρα.

Grafico-instituciones-democraticas-satisfaccion-Espana_EDIIMA20150216_0699_5

Σχήμα 1: Η εμπιστοσύνη στους δημοκρατικούς θεσμούς και η ικανοποίηση με τη δημοκρατία μεταξύ 2002 και 2014 στην Ισπανία (μέσες τιμές). Πηγή: Οι υπολογισμοί βασίζονται στα στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου μεταξύ του 2002 και του 2014 (η εμπιστοσύνη μετράται ως το ποσοστό των ερωτηθέντων που δηλώνει ότι εμπιστεύεται τον εν λόγω θεσμό και η ικανοποίηση με την δημοκρατία μετράται ως το ποσοστό των ερωτηθέντων που δηλώνουν πολύ ή αρκετά ικανοποιημένοι/ες.

Η οικονομική κρίση είχε μια δραματική επίδραση στην ισπανική κοινωνία και στο κομματικό της σύστημα. Το Λαϊκό Κόμμα έχει χάσει το μονοπώλιο της δεξιάς όπως το Σοσιαλλιστικό Κόμμα έχει χάσει την ηγεμονία της αριστεράς. Ως εκ τούτου, έχουν δημιουργηθεί κενά στα άκρα του πολιτικού φάσματος, τα οποία τώρα καταλαμβάνονται από τις νέες πολιτικές δυνάμεις. Στα αριστερά το Podemos, ένα νέο πολιτικό κόμμα με λαϊκίστικο λόγο, σημείωσε ραγδαία αύξηση σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Στις Ευρωεκλογές του περασμένου χρόνου κέρδισε το 8% των ψήφων και πέντε έδρες. Οι πιθανότητες να επαναλάβει την αρχική αυτή επιτυχία στις εθνικές εκλογές και να εδραιώσει τη θέση του είναι αυξημένες. Τελικά, η μεγάλη ύφεση προκάλεσε στην Ισπανία την αύξηση της ανησυχίας για τα κοινωνικο-οικονομικά προβλήματα αντί για τα θέματα της μετανάστευσης και, επιπλέον, υπάρχει μικρή εμπιστοσύνη στους δημοκρατικούς θεσμούς.

Αλλά, ταυτόχρονα, αυτή είναι μια δύσκολη στιγμή για τη δεξιά. Η ριζοσπαστική λαϊκιστική δεξιά έχασε μια χρυσή ευκαιρία, όταν η αντιμεταναστευτική στάση ήταν στο αποκορύφωμά της. Τώρα έχει αναδυθεί μια νέα ευκαιρία, όχι τόσο από την ξενοφοβική ρητορική, αλλά από μηνύματα λαϊκιστικά και κατά των καστών. Από την άλλη πλευρά, το Λαϊκό Κόμμα έχει χάσει σε μεγάλο βαθμό τον έλεγχο των συντηρητικών και ακροδεξιών ψηφοφόρων, λόγω των σκανδάλων διαφθοράς. Θα καταφέρει κάποιο κόμμα της λαϊκιστικής ριζοσπαστικής δεξιάς να στρέψει αυτή την νέα κατάσταση υπέρ του; Με μια χρονιά τόσο φορτωμένη εκλογικά, όπως το 2015, ίσως να μη χρειαστεί να περιμένουμε πολύ για να μάθουμε την απάντηση.

This article is also available in:

Translate this in your language

Like this Article? Share it!

Leave A Response