Wednesday 20th June 2018
x-pressed | an open journal
April 24, 2014
April 24, 2014

Μετανάστευση και Ξενοφοβία στην Ευρώπη: “Η ζούγκλα χτυπάει την πόρτα της Σουηδίας”

Author: Susana García Translator: Eleni Nicolaou
This article is also available in: enesitpt-pt
Μετανάστευση και Ξενοφοβία στην Ευρώπη: “Η ζούγκλα χτυπάει την πόρτα της Σουηδίας”

“Πολλοί άνθρωποι κουβαλούν ακόμη μέσα τους τη φυλή”

Μια ομάδα ανεξάρτητων δημοσιογράφων (The Ragged Army) δουλεύει, από το περασμένο φθινόπωρο, πάνω σε μια σειρά ντοκιμαντέρ που επιδιώκουν να απεικονίσουν την κατάσταση των νέων ευρωπαίων μεταναστών και το κοινωνικό πλαίσιο των χωρών προς τις οποίες αυτοί κατευθύνονται. Αφού εργάστηκαν στη Σουηδία, οι συντονιστές της ομάδας, Nuria Oliva και Ferran Barber, παρουσιάζουν ορισμένα από τα συμπεράσματά τους σε αυτή τη συνέντευξη. Μπορείτε να συνδράμετε την προσπάθεια στην σελίδα ή επικοινωνώντας με τους υπεύθυνους.

 

Τι σας ενέπνευσε να ξεκινήσετε αυτό το πρόγραμμα;

Nuria Oliva. Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για τους νέους μετανάστες που φτάνουν στη Βόρεια Ευρώπη λόγω της κρίσης. Και όπου υπάρχουν, εμφανίζονται συνήθως έξω από κάποιο πλαίσιο, ή είναι πολύ επιφανειακά. Θελήσαμε να απεικονίσουμε τους «εξόριστους» στις χώρες προορισμού τους.

Γιατί επιλέξατε τη Σουηδία ως τον πρώτο προορισμό;

Nuria O. Πρώτον, για λόγους οργανωτικούς: θέλαμε να πάμε από πάνω προς τα κάτω, έτσι ήταν πιο πρακτικό να ξεκινήσουμε από τη Σουηδία και να αρχίσουμε να κατεβαίνουμε. Αλλά πάνω απ’όλα, γιατί η Σουηδία αποτελεί καλό παράδειγμα του πώς η Ευρώπη έχει υιοθετήσει την ακροδεξιά ατζέντα στη συζήτηση για τη μετανάστευση.

Πολλά από όσα λέτε για τη Σουηδία έρχονται σε αντίθεση με όλα τα κλισέ που πάντα ακούγαμε για την υποδειγματική Σκανδιναβία.

Ferran Barber. Υπάρχουν θετικά στερεότυπα που μεταδίδονται με την επανάληψη, καλώς ή κακώς, και καταλήγουν να διαμορφώνουν την εικόνα μιας χώρας ή μιας κοινωνίας. Ξέρεις, επαναπαύονται στις δάφνες τους. Αυτό που πολλοί άνθρωποι διαπιστώνουν τώρα είναι ότι όλες αυτές οι εξιδανικευμένες εικόνες της υποδειγματικής Σουηδίας δεν ανταποκρίνονται πλήρως στην πραγματικότητα. Εμείς είμαστε δημοσιογράφοι, και ερμηνεύουμε αυτό που βλέπουμε, όπου και αν βρισκόμαστε.

Και πως σχολιάζουν οι Σουηδοί τις απόψεις σας;

Nuria O. Ίσως αυτό που έχει εκπλήξει κάποιους είναι το ότι έρχονται άνθρωποι από το Νότο για να εξετάσουν τον Βορρά. Νομίζω ότι είναι μια υγιής άσκηση που πρέπει να κάνουμε πιο συχνά.

Ferran B. Από την άλλη πλευρά, πολλοί από τους Σουηδούς φίλους μας συμμερίζονται τις απόψεις μας. Ο Τζούλιαν Ασάνζ αποκαλεί τη Σουηδία «Κίνα του Βορρά» και η αλήθεια είναι ότι η εμπειρία και η δουλειά μας επιβεβαιώνουν ότι η σουηδική κοινωνία εκτρέπεται επικίνδυνα, κάτι που εκδηλώνεται με πολλούς τρόπους. Λεπτομέρειες θα δείτε στο ντοκιμαντέρ.

Κούρδοι μετανάστες

Κούρδοι μετανάστες (στιγμιότυπο από το ντοκιμαντέρ)

Δεδομένου ότι οι ευρωπαίοι μετανάστες δε μπορούν να θεωρηθούν ως «μη έχοντες χαρτιά», τι αποτρεπτικούς μηχανισμούς χρησιμοποιεί η Σουηδία κατά της ανεπιθύμητης μετανάστευσης;

Nuria O. Κατά κάποιο τρόπο, μπορούν να θεωρηθούν ως «μη έχοντες χαρτιά» ή τουλάχιστον ως «μη έχοντες τα σωστά χαρτιά», για να ζήσουν μια φυσιολογική ζωή. Η σουηδική κυβέρνηση υποβάλλει σε πολλές γραφειοκρατικές διατυπώσεις τους ξένους που αναζητούν εργασία. Δεν σου λένε μην έρχεσαι αλλά σου βάζουν τόσα εμπόδια που, στην πράξη, αποκλείουν την πρόσβαση των Ευρωπαίων εργαζομένων στην αγορά εργασίας.

Έχει αλλάξει η ανοχή των Σουηδών απέναντι στους μετανάστες από τότε που άρχισε η ευρωπαϊκή κρίση;

Nuria O. Ας πούμε ότι υπάρχει ένα δομικό πρόβλημα ξενοφοβίας που η κρίση το έχει χειροτερέψει.

Οπότε, η κρίση έχει επηρεάσει και τον ευρωπαϊκό Βορρά;

Ferran B. Δεν υποφέρουν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση με τον ίδιο τρόπο όπως οι χώρες της Μεσογείου, αλλά αντιμετωπίζουν τα δικά τους προβλήματα. Προς το παρόν, η Σουηδία έχει έναν από τους υψηλότερους ρυθμούς αύξησης των ανισοτήτων μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ. Ο δείκτης ανεργίας των νέων ανέρχεται στο 25 τοις εκατό, πράγμα που εξηγεί γιατί ένας στους τέσσερις ξένους μετανάστες στο Όσλο είναι σουηδικής καταγωγής. Είναι αστείο, αλλά όταν ρωτήσαμε για το θέμα αυτό κάποιον υπεύθυνο από την κυβέρνηση, μας είπε ότι στην πραγματικότητα πήγαν να δουλέψουν στον τομέα των κατασκευών χάριν της περιπέτειας. Σας ακούγεται οικείο; Νέοι και περιπετειώδεις. Η Μαρίνα Γκαγιάρντο[1] δεν θα το είχε εκφράσει καλύτερα.

στιγμιότυπο από το ντοκιμαντέρ

στιγμιότυπο από το ντοκιμαντέρ

Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα ΜΜΕ αποσιωπούν τις πραγματικές αιτίες της κρίσης. Και δεν παρουσιάζουν τις πραγματικές επιπτώσεις των περικοπών στις πληγείσες από την ύφεση χώρες. Μας κρατούν μακριά, θα μπορούσαμε να πούμε, από τα στεγανά της πληροφόρησης, πράγμα που υπονομεύει τη συνολική ανάλυση των γεγονότων…

Ferran Β. Ναι, αυτό είναι σωστό. Από τη μία πλευρά, έχουμε μια νότια Ευρώπη υπνωτισμένη από τις εξιδανικευμένες εικόνες μιας Σκανδιναβίας που δεν υπάρχει ή υπάρχει μόνο εν μέρει. Και από την άλλη, μια Βόρεια Ευρώπη στην οποία φθάνουν οι ειδήσεις της καταστροφής ​​των χωρών της Μεσογείου σαν να πρόκειται για ανθρωπιστικό τσουνάμι. Θέλουμε να συνεχίσουμε το ταξίδι μας για να εξετάσουμε το Βέλγιο, τη Γερμανία και την Ελβετία κάτω από το δικό μας πρίσμα. Γι’αυτό και ζητούμε την υποστήριξη του κόσμου.

Ποιες πληροφορίες φτάνουν στη Σουηδία σχετικά με την κρίση στις χώρες του Νότου;

Nuria O. Λίγες και αποσπασματικές. Κατά καιρούς, η κατάσταση μας παρουσιάζεται ως αξιολύπητη, με ένα τηλεοπτικό τρόπο σχεδιασμένο περισσότερο για να συγκινεί παρά για να ενημερώνει. Όταν σου σερβίρουν τις ειδήσεις σαν αυτό που συμβαίνει στην Ελλάδα ή την Ισπανία να είναι το αποτέλεσμα της έκρηξης του Τέιδε[2] ή του Βεζούβιου, είναι δύσκολο να κατανοήσεις την ουσία των πραγμάτων. Δεν κατανοούν τη δυστυχία μας, ή, ακόμη χειρότερα, κατηγορούν εμάς τους ίδιους γι’ αυτήν. Παθαίνουμε αυτό που μας αξίζει, αφού υπήρξαμε διεφθαρμένοι και τεμπέληδες. Αυτή είναι η ιδέα που περνούν συχνά.

Ferran Β. Έχουν υπάρξει και χειρονομίες αλληλεγγύης, όπως της Σουηδής δραματουργού Astrid Menasanch Tobieson. Η Astrid είχε την καλοσύνη να ζητήσει από τον Τύπο της χώρας της να ενημερώσει για το πολιτικό πισωγύρισμα στην Ισπανία και την στροφή προς τον αυταρχισμό της κυβέρνησης του Λαϊκού Κόμματος. Έκανε τη σύγκριση με τα γεγονότα στο Kärrtorp[3], που αποτελεί την καλύτερη απόδειξη ότι δεν πρόκειται για μια υπόθεση μεταξύ Σουηδών και Ισπανών. Πρόσφατα, η Ευρωπαία Επίτροπος αρμόδια για τις Εσωτερικές Υποθέσεις, η Σουηδή Cecilia Malmström, επέστησε την προσοχή της κυβέρνησης του Ραχόι σχετικά με τα συμβάντα στη Μελίγια. Πολλοί από μας εκτίμησαμε αυτήν τη χειρονομία, διότι ντρεπόμαστε για ό,τι έγινε εκεί.

στιγμιότυπο από το ντοκιμαντέρ

στιγμιότυπο από το ντοκιμαντέρ

Θα αναδείξετε τη συστηματική και σκόπιμη παραπληροφόρηση από τα ΜΜΕ;

Nuria O. Η πρόθεσή μας ήταν να σκιαγραφήσουμε με ακρίβεια ό,τι συμβαίνει, αλλά ξέρεις κάτι; Όταν πεταχτήκαμε στην Ισπανία για την καμπάνια χρηματοδότησης του προγράμματος, γίναμε μάρτυρες ενός συνηθισμένου φαινομένου που πλήττει όλους τους δημοσιογράφους. Οι άνθρωποι διψούν περισσότερο για σκανδαλώδεις μαρτυρίες κακοποίησης Ισπανών παρά για μια πραγματικά βαθιά ανάλυση του τι συμβαίνει. Ζούμε στην κουλτούρα των “tweet” και των 140 χαρακτήρων. Οπότε, θα προσπαθήσουμε να το λύσουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Ποιες είναι οι διαφορές στην αντίληψη περί μετανάστευσης μεταξύ Σουηδίας και Ισπανίας;

Ferran Β. Η αντίληψη αυτών των δύο κοινωνιών δεν είναι τόσο διαφορετική. Είναι αλήθεια ότι στην Ισπανία δεν έχουν εμφανιστεί τόσο δημοφιλείς ναζιστικές ομάδες, ούτε υπάρχει πολιτικό κόμμα που να έχει καταφέρει να γίνει η τρίτη κοινοβουλευτική δύναμη έχοντας ως λάβαρο το μίσος και την αφομοίωση των αλλοδαπών. Η σύγχρονη Σουηδία που σχεδίασαν οι Σοσιαλδημοκράτες κοινωνιολόγοι παραμένει προσηλωμένη στον κομφορμισμό και σε μια πολιτική ορθότητα που συχνά αποκρύπτει την πραγματικότητα. Η Σουηδία δυσκολεύεται να ενσωματώσει με πολυπολιτισμικό τρόπο τις μειονότητές της, επειδή συχνά είναι ερμητικά κλειστή στη διαφορετικότητα. Η καλύτερη απόδειξη γι’αυτό είναι η μεταχείριση που έχει ιστορικά επιφυλάξει στη μειονότητα των Σάμι. Το σουηδικό μοντέλο δημοκρατίας παραμένει ένα από τα πλέον συγκεντρωτικά στο γεωπολιτικό περιβάλλον μας, μαζί με το γαλλικό.

Υπάρχει μια αυξανόμενη ποινικοποίηση της μετανάστευσης στην Ευρώπη. Πιστεύετε ότι είναι αποτέλεσμα της κρίσης ή ευρωπαϊκό διαρθρωτικό πρόβλημα;

Nuria O. Και τα δύο. Είναι εν μέρει το αποτέλεσμα των αξιών που αναδύονται από τις νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις. Είναι η συνέπεια του «ο σώζων εαυτόν σωθήτω» και «ο ηλίθιος τελευταίος». Αλλά είναι και μια φυσιολογική ψυχολογική αντίδραση στην ανασφάλεια. Σε ακραίες περιπτώσεις, οι άνθρωποι τείνουν να αναζητούν αποδιοπομπαίους τράγους.

Ferran Β. Το φοβερό είναι ότι οι ίδιες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, με τις πράξεις ή τις παραλείψεις τους, πατρονάρουν αυτά τα λιντσαρίσματα. Πολλοί άνθρωποι κουβαλούν ακόμη μέσα τους τη ζούγκλα και τη φυλή. Η ιστορία επαναλαμβάνει τους κύκλους της και ο φασισμός αγαπά τη μιζέρια. Πολλά από τα παιδιά που έχουν προσχωρήσει πλέον στις σουηδικές ναζιστικές ομάδες είναι άνεργοι και χωρίς πόρους.

στιγμιότυπο από το ντοκιμαντέρ

στιγμιότυπο από το ντοκιμαντέρ

Η Ευρώπη ασχολείται σήμερα περισσότερο με την υπεράσπιση των νεοφιλελεύθερων πολιτικών της παρά με τον αγώνα κατά του ρατσισμού;

Ferran Β. Αυτά τα δύο συνδέονται κατά κάποιον τρόπο. Αυτές οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές έχουν δημιουργήσει ένα οικονομικό καλούπι που επέτρεψε στις κυβερνήσεις να περικόψουν τις ελευθερίες των πολιτών και να υιοθετήσουν αυταρχικούς νόμους. Υπάρχουν αντιδημοκρατικές ζυμώσεις, όπου ο ρατσισμός και η ξενοφοβία αναπτύσσονται δυναμικά. Δεν νομίζω ότι την Ευρώπη των τραπεζιτών την απασχολεί καθόλου να χτίσει γέφυρες μεταξύ των πολιτών της. Εμείς είπαμε ότι ένα πορτοκάλι θα πέρναγε πολύ καλύτερα στη Σουηδία από ότι ένας άνθρωπος.

Ίσως είναι το σύστημα που είναι ρατσιστικό…

Ferran Β. Το σύστημα είμαστε όλοι. Το λεγόμενο «σύστημα» δεν είναι μια κλίκα κακοποιών που συνωμοτούν για να καταστρέψουν την ανθρωπότητα, όπως στα κόμικς. Το σύστημα ανατροφοδοτείται από την κουλτούρα, την οποία μεταλλάσσει προς όφελός του. Οι άνθρωποι, όχι μόνο, συμμερίζονται πολλές από τις αξίες των πιο εξαχρειωμένων ομάδων εξουσίας, αλλά τις ενθαρρύνουν και τις στηρίζουν κιόλας, με πράξεις ή παραλείψεις. Στην περίπτωση της ξενοφοβίας είναι προφανές ότι πολλά συντηρητικά πολιτικά κόμματα έχουν πέσει μέσα στη λάσπη της Άκρας Δεξιάς προς άγρα ψήφων. Και το κάνουν διότι πιστεύουν ότι πολλοί άνθρωποι ασπάζονται αυτή την ιδεολογία. Στη Σουηδία, όπως και στην Ισπανία, πολλοί άνθρωποι μιλούν κατά της ξενοφοβίας και, στην πράξη, δρουν ξενοφοβικά.

Υπάρχουν διαφορές μεταξύ των κοινωνικών ομάδων και της σχέσης τους με τη μετανάστευση; Υπάρχουν δίκτυα αλληλεγγύης προς τους μετανάστες;

Nuria O. Όσο φτωχότερος τόσο πιο ευάλωτος είναι ο μετανάστης και τόσο πιο εύκολα ενοχοποιείται. Η περίπτωση των αφρικανών μουσουλμάνων είναι ίσως η πιο ακραία. Στη Σουηδία, στην Ισπανία ή όπου αλλού πηγαίνουν. Όμως, όσον αφορά στους Ευρωπαίους, τα δίκτυα αλληλεγγύης χτίζονται αυτή τη στιγμή από τους ίδιους τους μετανάστες.

Είναι η μετανάστευση ο αποδιοπομπαίος τράγος σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες;

Nuria O. Το Βέλγιο απέλασε χιλιάδες πολίτες της Κοινότητας με το πρόσχημα της υπέρμετρης επιβάρυνσης, και η Ελβετία έχει μειώσει τις ποσοστώσεις για τους αλλοδαπούς, ενώ η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο ανακοίνωσαν την πρόθεσή τους να μειώσουν τα δικαιώματα των αλλοδαπών που αναζητούν εργασία…

Ferran Β. Όπως και στη Σουηδία, το Λαϊκό Κόμμα της Δανίας και οι Αληθινοί Φιλανδοί είναι πλέον η τρίτη δύναμη στις χώρες τους. Το Κόμμα της Ελευθερίας στην Ολλανδία ή του Λεπέν στη Γαλλία βγάζουν φτερά… Τελικά, ναι, ο φασισμός κερδίζει έδαφος σε όλη την Ευρώπη, καθιστώντας έτσι φυσικό το να κατηγορούνται συχνά οι αλλοδαποί για τα οικεία δεινά.

Συναντήσατε εμπόδια στην έρευνά σας;

Ferran Β. Ναι, είχαμε πολλά μπλεξίματα με την αστυνομία. Στην πραγματικότητα, όταν φύγαμε από τη χώρα, για την καμπάνια χρηματοδότησης του προγράμματος, μας είχαν ήδη σταματήσει 22 φορές. Ήταν ένας εφιάλτης. Σε αυτό πρέπει να προστεθεί και η ακατανόητη στάση των Σουηδών αξιωματούχων που αρνήθηκαν να μας δώσουν πληροφορίες, επειδή υποτίθεται ότι επρόκειτο να ασκήσουμε κριτική μέσα από τη δουλειά μας.

Μήπως οι Σουηδοί έχουν κάποιο είδος προκατάληψης με τους Ισπανούς;

Ferran Β. Κάποιοι ίσως, αλλά δεν υπάρχει καμιά συγκεκριμένη εχθρότητα εναντίον των Ισπανών. Εγώ απέδωσα ό,τι συνέβη σε ένα μίγμα επαρχιώτικης άγνοιας και συνωμοσιολαγνείας, την οποία πολλές ευρωπαϊκές συντηρητικές κυβερνήσεις κόλλησαν από τους Αμερικανούς. Οι Σουηδοί ήταν οι κύριοι σύμμαχοι της NSA στη μαζική κατασκοπεία Ευρωπαίων ηγετών. Αλλά οι μυστικές υπηρεσίες τους κατηγορήθηκαν επίσης πρόσφατα για άσκηση πίεσης προς τους Σκανδιναβούς παρόχους να υποκλέψουν τους κωδικούς πρόσβασης ορισμένων χρηστών. Σε μας έσπασαν τους κωδικούς από όλους τους λογαριασμούς e-mail. Μιλάμε και γι’αυτό στο ντοκιμαντέρ, μαζί με αποδεικτικά στοιχεία. Αυτό που έκαναν ήταν διεστραμμένο, και, κατά κάποιο τρόπο, εντελώς βλακώδες.

Ξεκινήσατε μια καμπάνια χρηματοδότησης στο GOTEO.ORG. Σε ποιο σημείο βρίσκεται το σχέδιο;

Ferran Β.Πίσω από ένα μεγάλο μέρος της δωρεάν πληροφόρησης που καταναλώνουν καθημερινά πολλοί άνθρωποι, υπάρχουν δημοσιογράφοι που προωθούν θέματα σε συνθήκες σχεδόν ηρωικές. Πολλά ελεύθερα ψηφιακά μέσα ψυχορραγούν από έλλειψη υποστήριξης. Και είναι κρίμα, διότι είναι ο μόνος τρόπος για να έχει το κοινό πρόσβαση σε πληροφορίες που να τους αποσυνδέει από το MATRIX.

Nuria Ο. Στην περίπτωσή μας, χρειαζόμαστε από την αρχή τη συνδρομή του κόσμου. Να μην έχει κανείς αμφιβολία ότι το αποτέλεσμα θα αξίζει τον κόπο. Το ντοκιμαντέρ είναι μόνο ένας από τους στόχους του προγράμματός μας. Ανοίγουμε το δρόμο στην ουσιαστική πληροφόρηση μέσα από μια καταγγελτική καμπάνια, την οποία θα φτάσουμε μέχρι το τέλος. Αλλά χρειαζόμαστε τη στήριξη του κόσμου για να συνεχίσουμε, και είναι σημαντικό να τους πείσουμε να μας συνδράμουν οικονομικά.

Ferran Β. Ο παραδοσιακός Τύπος δεν εκπροσωπεί πλέον κανέναν ούτε εκφράζει τον κόσμο στον οποίο ζούμε. Έπαψα να βλέπω τηλεόραση εδώ και δεκαπέντε χρόνια. Δεν αναγνωρίζω κανένα από τα άτομα που αγαπώ σε αυτό το βοντβίλ βλακείας. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει ένας γενναίος Τύπος που επαναπροσδιορίζει τη δημοσιογραφία εν μέσω απόλυτης αστάθειας. Δεν διαθέτουν μόνιμο εισόδημα από διαφημίσεις, κι έτσι, ένας από τους λίγους τρόπους χρηματοδότησης που έχουν είναι οι συνδρομές. Είτε ο κόσμος το συνειδητοποιεί αυτό και συνεισφέρει, είτε θα συνεχίσουμε να είμαστε έρμαια στα χέρια τυχοδιωκτών.


[1] Τραγουδίστρια (1984) που συνδυάζει, στα τραγούδια της, τη σκοτεινή και ψυχεδελική λαϊκή με την παραδοσιακή αμερικανική μουσική.
[2] Ενεργό ηφαίστειο που βρίσκεται στο νησί Τενερίφη. Η τελευταία δραστηριότητά του σημειώθηκε το 1909. Αποτελεί το σύμβολο του νησιού.
[3] Προάστιο της Στοκχόλμης, όπου, την Κυριακή 15 Δεκεμβρίου του 2013, περίπου 30 οπλισμένοι Ναζί της Σουηδικής Αντιστασιακής Κίνησης επιτέθηκαν σε μια αντιρατσιστική διαδήλωση.

Creative Commons License
Μετανάστευση και Ξενοφοβία στην Ευρώπη: “Η ζούγκλα χτυπάει την πόρτα της Σουηδίας” by Susana García is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported License.

This article is also available in:

Translate this in your language

Like this Article? Share it!

Leave A Response